Τρίτη, 20 Φεβρουαρίου 2018

Κλεάνθης ο Άσσιος

Κλεάνθης ο Άσσιος

Ο «δεύτερος Ηρακλέας» και η άποψη του περί το  «ομολογουμένως τήι Φύσει ζήν».

 

Ο Κλεάνθης ήταν αρχαίος Έλληνας, στωικός φιλόσοφος και διάδοχος του Ζήνωνος στα σχολαρχεία της Στοάς. Καταγόταν από την Άσσο της Τρωάδας και ήταν γιος του Φανίου. Γεννήθηκε περί το 330 π.Χ. και απεβίωσε σε βαθύτατο γήρας το 232 π.Χ., όντας ενενήντα δύο ετών. Συγκεκριμένα, υπήρξε μαθητής του Ζήνωνα του Κιτιέα επί δεκαεννέα συναπτά έτη και δεύτερος κατά σειρά δάσκαλος στην αρχαία Στοά, αφού κρίθηκε ως ο μόνος άξιος για να τον διαδεχθεί στην σχολαρχεία, μετά τον θάνατο του.

Η διδασκαλία του δεν ήταν τόσο επαγωγός, καθώς αν και στον γραπτό λόγο ήταν δεινός, στον προφορικό υστερούσε. Ήταν εξαιρετικά ρωμαλέος, για αυτό κάποιοι τον αποκαλούσαν «Δεύτερο Ηρακλέα», και ζούσε με αυστηρότατη λιτότητα, όπως και ο δάσκαλος του Ζήνων. Υπήρξε μια αξιοθαύμαστη προσωπικότητα, με έντονη πνευματικότητα, ενώ λέγεται ότι έδωσε ο ίδιος τέλος στη ζωή του, παύοντας να λαμβάνει οποιαδήποτε τροφή, όπως φημολογείται ότι είχε πράξει και ο διδάσκαλος του. Έπειτα από τριάντα δύο έτη στην σχολαρχεία, τον διαδέχθηκε στη σχολή ο μαθητής του Χρύσιππος από τους Σόλους.

Στην πόλη των Αθηνών, με την αρετή και τον ασκητισμό του, κατάφερε να κερδίσει την βαθιά εκτίμηση και τον σεβασμό των Αθηναίων. Αξιοσημείωτη είναι, δε, η εκτίμηση του δασκάλου του προς το πρόσωπο του, καθώς τον θεωρούσε τον πιο πιστό και ενάρετο μαθητή του, ενώ σε όσους τον πείραζαν απαντούσε με ψυχραιμία, ετοιμότητα, καλοσύνη και χάρη. Ιστορικές πηγές μας πληροφορούν, πολύ χαρακτηριστικά, ότι οι συμμαθητές του τον αποκαλούσαν «όνον» και εκείνος αποκρινόταν «Ναι, για αυτό ίσως είμαι ο μόνος που μπορώ να σηκώνω το φορτίο του Ζήνωνος».

Κατά την παράδοση υπήρξε πυγμάχος, και όταν έφθασε στην Αθήνα όλη του η περιουσία ήταν μονάχα τέσσερις δραχμές. Εν συνεχεία, επιδόθηκε με ζήλο στις φιλοσοφικές σπουδές, ενώ αξιοσημείωτο είναι ότι για να καταφέρει να παρακολουθήσει την διδασκαλία του Ζήνωνα αντλούσε νερό από κάποιο φρέαρ και πότιζε τους κήπους και τα περιβόλια όλη νύχτα. Εξαιτίας, λοιπόν, της βιοποριστικής του εργασίας τον αποκαλούσαν περιπαικτικά «φρεάντλη», ενώ πηγές αναφέρουν, ακόμη, ότι για να εξασφαλίσει τα προς τον ζην, άλεθε σιτάρι στον πέτρινο χειρόμυλο ενός φούρνου.

Στο σημείο αυτό αρχαίες πηγές αναφέρουν μια εκδοχή, σύμφωνα με την οποία οι Αθηναίοι πολίτες, παρατηρώντας ότι ήταν υγιής και δυνατός και παρευρισκόταν ανελλιπώς στις παραδόσεις του Ζήνωνος, παρά το ότι δεν είχε φανερούς οικονομικούς πόρους, τον παρέπεμψαν στον Άρειο Πάγο, κατά τα νόμιμα της πόλεως, ώστε να εξηγήσει από πού αντλούσε τα προς το ζην. Όταν κατέθεσαν υπέρ του ο κηπουρός για λογαριασμό του οποίου αντλούσε νερό και η γυναίκα στης οποίας τον αλευρόμυλο και φούρνο εργαζόταν, οι δικαστές συγκινήθηκαν σε τέτοιο βαθμό για την αφοσίωση του στην φιλοσοφία, ώστε ψήφισαν να του χορηγηθούν τιμής ένεκεν δέκα μνες από το ταμείο της πόλεως. Ωστόσο, ο Ζήνων δεν του επέτρεψε να δεχθεί το χρηματικό βραβείο.

Όσον αφορά στην φιλοσοφική του δραστηριότητα, είχε συντηρητικά χαρακτηριστικά, καθώς δεν προέβη στην ανάπτυξη της διδασκαλίας του Ζήνωνος, παρά μόνο προσπάθησε να την διαφυλάξει πιστά. Ως διάδοχος του διδασκάλου του, φαίνεται ότι δημιουργεί υποκατηγορίες στην στωική τριχοτόμηση της φιλοσοφίας, θέτοντας την Διαλεκτική και την Ρητορική υπό την Λογική, και διευρύνοντας παράλληλα την Ηθική με την προσθήκη της Πολιτικής, καθώς και την Φυσική με την προσθήκη της Θεολογίας.

Ειδικότερα, ο Κλεάνθης προσυπογράφει την άποψη του δασκάλου του, σύμφωνα με την οποία το κάθε ανθρώπινο ον οφείλει να έχει στην ζωή του τον ίδιο ανώτερο και ηθικό προορισμό, δηλαδή να επιδιώκει τον ίδιο σκοπό του «ομολογουμένως ζην» και να λαμβάνει την ίδια αμοιβή. Απλώς τα μέσα και οι διαδρομές προς την επίτευξη του σκοπού είναι διαφορετικά από άνθρωπο σε άνθρωπο, αν και από την Φύση έχουν διανεμηθεί κατά δίκαιο και αμερόληπτο τρόπο. Υποστήριζε ότι η Φύση δεν κάνει διακρίσεις, παραγκωνισμούς και αδικίες, καθώς για όλους ισχύουν οι ίδιοι νόμοι και όλοι είναι τέκνα της ιδίας Αρχής.

Ωστόσο, ο Κλεάνθης ακολούθησε δικό του δρόμο μόνο σε ότι αφορούσε κατ’ αρχήν την αξιολόγηση του Ήλιου, αντί του Αιθέρος, ως Ηγεμονικού του Κόσμου, και κατ’ επέκταση στην Κοσμογονία και την Ηθική του. Επίσης, στον φιλόσοφο ανάγεται και η διατύπωση - έκφραση για το «Τέλος», κατά την οποία ο στωικός πρέπει να ζει σε απόλυτη εσωτερική συμφωνία (ομολογία) προς την Φύση. Στο σημείο αυτό σημειώνεται ότι ο Κλεάνθης προέβη και σε μια προσθήκη στον όρο του Ζήνωνος,  βελτιώνοντας τον σε «ομολογουμένως τήι Φύσει ζήν».

Αναφορικά με το συγγραφικό του έργο, ο Διογένης Λαέρτιος μας παραδίδει έναν κατάλογο πενήντα έργων του, ο οποίος επανεξετάστηκε από τον Χανς Φον Άρνιμ σε πενήντα επτά στο σύνολο, ηθικού περιεχομένου στην πλειονότητα τους. Επιπλέον, ανάμεσα τους εντοπίζονται και ερμηνευτικά έργα που αφορούν στο έργο τόσο του Ομήρου, όσο και του Ηράκλειτου του Εφέσιου. Ενδεικτικά παρατίθενται οι ακόλουθοι τίτλοι των έργω του: «Περί Χρόνου», «Περί της του Ζήνωνος φυσιολογίας», «Ερωτική Τέχνη», «Αρχαιολογία», «Περί Ευβουλίας», «Ηρακλείτου Εξηγήσεις», «Περί Αισθήσεως», «Περί Τέχνης», «Περί Αρετών», «Περί Ελευθερίας», «Περί Νόμων», «Περί Επιστήμης», «Περί του ότι η αυτή Αρετή Ανδρός και Γυναικός» και«Περί Διαλεκτικής».

Εκτός από το ενδιαφέρον του για την φιλοσοφία, ο Κλεάνθης ασχολήθηκε και με την θρησκευτική ποίηση, μέσω της οποίας επιδίωξε κυρίως να εκλαϊκεύσει τις φιλοσοφικές του αντιλήψεις. Ο περίφημος ύμνος του προς τον Δία, ο οποίος διασώθηκε ολόκληρος από τον Στοβαίο, καθώς και αποσπάσματα από διάφορα φιλοσοφικά του ποιήματα, καταδεικνύουν τα ιδιαίτερα ποιητικά χαρίσματα που τον διέκριναν, καθώς και την προσπάθεια να τεθεί η ποίηση στην υπηρεσία της φιλοσοφικής γνώσεως. Επίσης, διακρινόταν για την ζωηρή του επίδοση στη μουσική.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η μνήμη του διατηρήθηκε αξιοσέβαστη, με αποτέλεσμα οι Ρωμαίοι, και συγκεκριμένα η Ρωμαϊκή Σύγκλητος, να στήσουν μετά τον θάνατο του έναν ανδριάντα του στην γενέτειρα του Άσσο.

 

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 80 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.