Παρασκευή, 22 Δεκεμβρίου 2017

Παραδοσιακά Μονοπάτια [#54]

Εικόνα, από αριστερά προς τα δεξιά: Παραδοσιακά στολισμένο ελληνικό καράβι, εθιμικό «τάισμα της βρύσης», το έθιμο του «αμίλητου νερού», τα «ραγκούτσια».

 

Λίγο μετά την οθωμανική κατοχή εμφανίστηκε το έθιμο του στολίσματος του Καραβιού, κατά την περίοδο των Χριστουγέννων. Οι Έλληνες προσπάθησαν τον 19ο αιώνα να μεγιστοποιήσουν τους ρυθμούς ανάπτυξης της ναυτιλίας και του εμπορίου και έφτασαν σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Οι Έλληνες ναυτικοί στον γυρισμό τους από τα μακριά ταξίδια τους, στόλιζαν κατά τις εορτές με την οικογένειά τους ένα καράβι.

Επίσης, μέχρι πριν μερικές δεκαετίες, τα παιδιά έψαλλαν τα Κάλαντα με τη συνοδεία μικρού παραδοσιακού στολισμένου καραβιού.

Σε χωριά της Θεσσαλίας αλλά και της υπόλοιπης Ελλάδας τηρείται το «τάισμα της βρύσης»,  καθώς και το γνωστό μυσταγωγικό έθιμο του «αμίλητου νερού». Νεαρές κοπέλες του χωριού, χαράματα Χριστουγέννων ή παραμονή Πρωτοχρονιάς, πηγαίνουν με στάμνες στην κοντινότερη πηγή νερού, την αλείφουν με βούτυρο και μέλι και αφήνουν επάνω της ενίοτε άρτο, τυρί, όσπρια (το «τάισμα») και κάνουν ευχές για τον νέο χρόνο. Έπειτα, αφού ρίξουν μέσα στη στάμνα τους τρία χαλίκια και ένα φύλλο από βάτα, «κλέβουν νερό» όπως λέγεται και επιστρέφουν στις οικίες τους με αυτήν, αυστηρά αμίλητες, μέχρι να πιουν όλοι από το άκραντο νερό. Με το ίδιο νερό βρέχουν τέσσερα σημεία της οικίας τους και σκορπούν και τα χαλίκια της στάμνας.

Στην Άρτα, όταν κάποιος επισκέπτεται γειτονικό ή συγγενικό σπίτι ανήμερα των Χριστουγέννων, κρατεί στο χέρι του ένα κλαρί πουρνάρι ή κάποιο κομμάτι ξύλου που καίγεται τρίζοντας. Στα δε Ιωάννινα, η παραλλαγή είναι ότι οι ντόπιοι, κατά την παράδοση, κρατούν μια χούφτα από φύλλα δάφνης και πουρναρόφυλλα τα οποία πετούν στο τζάκι μόλις εισέλθουν στη γειτονική οικία. Η ευχή που απαγγέλλουν είναι: «Αρνιά, κατσίκια, νύφες και γαμπρούς!», καθώς η καλύτερη δυνατή τύχη για κάθε νοικοκύρη θεωρείται η αύξηση της οικογένειάς του και η επιτυχία στην αγροτική και κτηνοτροφική του παραγωγή.

Στη Μακεδονία, παραμονές εορτών ο νοικοκύρης αναζητεί στους αγρούς και επιλέγει το πιο λυγερό και όμορφο κομμάτι ξύλου από αγριοκερασιά, πεύκο ή ελιά και το πηγαίνει στην οικία του. Αυτό καίει όλο το Δωδεκαήμερο των εορτών και ονομάζεται Χριστόξυλο και κατά τη διάρκεια καύσης του δεν πρέπει να υπάρχουν στο τζάκι παλιές στάχτες. Οι νέες στάχτες που θα δημιουργηθούν, θεωρείται πως προστατεύουν την ιερή εστία του σπιτιού από τα κακά πνεύματα και τους γνωστούς στην ελληνική λαογραφία «Καλικάντζαρους». Γενικότερα στη Βόρεια Ελλάδα, το Χριστόξυλο συναντάται και με την ονομασία Δωδεκαμερίτης ή Σκαρκάνζαλος και λέγεται ότι φέρνει καλοτυχία.

Στη Θράκη και σε πολλές περιοχές της Μακεδονίας συναντάμε το έθιμο με τα «Ρουγκάτσια», σύμφωνα με το οποίο οι παρέες των νεαρών παληκαριών, όταν πήγαιναν σε ένα σπίτι, κάθονταν όπου τους υποδείκνυαν οι νοικοκυραίοι για να τραγουδήσουν εναλλάξ ανά δύο τα «κολιάντα» - παραλλαγή των Καλάντων. Κατόπιν τα Ρουγκάτσια ελάμβαναν κέρασμα ή φιλοδώρημα και ξεκινούσαν για νέο νοικοκυριό. Κατά τα Ρουγκάτσια έπρεπε να είναι παρόντα όλα τα μέλη της οικογένειας, για το καλό, και θεωρείτο γρουσουζιά τα Ρουγκάτσια να βρουν κλειστό ένα νοικοκυριό.

Στη Λευκάδα, παραμονές των Χριστουγέννων και κατά την Παράδοση οι γυναίκες παρασκεύαζαν τα λεγόμενα Χριστόψωμα και Χριστοκούλουρα. Αυτά ήταν ο «σταυρός» για τα αγόρια και οι «βλάχες» ή «μπαλούμπες» για τα κορίτσια. Η οικογένεια έκοβε συγκεντρωμένη στο τραπέζι τον «σταυρό» και τοποθετούσε στο τραπέζι ένα μπουκάλι ελαιόλαδο και ένα μπουκάλι οίνο. Τα κομμάτια του «σταυρού» τότε τα τοποθετούσαν πάνω στα μπουκάλια και αντάλλασσαν ευχές. Το Χριστόψωμο συναντάται και στην Κρήτη.

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 29 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.