Σάββατο, 14 Οκτωβρίου 2017

Παραδοσιακά Μονοπάτια [#44]

Σε όλη τη μακραίωνη ιστορία του λαού μας, από τα βάθη της αρχαιότητας εώς τις αρχές του 20ου αιώνα, ο γάμος δεν είχε την τυπική έννοια της νομικής ένωσης αλλά τη μορφή ιεροτελεστίας. Οι πανάρχαιες ελληνικές παραδόσεις τηρούνταν με ευλάβεια και γινόταν έντονη επίκληση στο θεϊκό στοιχείο για ευλογία του δεσμού που δημιουργείτο αλλά κυρίως για τεκνοποίηση.

Στον αρχαίο κόσμο παρατηρείται δικαιική ρύθμιση του γάμου με συμβόλαιο μεταξύ του μνηστήρα και του πατέρα ή κηδεμόνα της νύφης, όμως κατά τη συμφωνητική χειραψία απαγγέλλονταν τελετουργικά λόγια. Η κόρη εγκατέλειπε τον βίο του κοριτσιού αφιερώνοντας τα παιχνίδια της στη θεά Άρτεμη. Τη μέρα του γάμου γινίοταν το λουτρό της νύφης και του γαμπρού με νερό που είχε μεταφερθεί με συνοδεία από την πηγή της πόλης – παράδοση που παραπέμπει έντονα στο έθιμο του «αμίλητου νερού» που τηρείται σε πάμπολλες περιοχές της Ελλάδας και που συνδέεται επίσης με το μυστήριο του γάμου επειδή αυτό το νερό αυτό «υποδεικνύει» την τύχη των κοριτσιών που συμμετέχουν στο έθιμο. Οι οικίες των νεονύμφων ήταν πάντοτε στολισμένες με φύλλα δάφνης και ελιάς, ενώ στα προπαρασκευαστικά γεύματα και έθιμα η νύφη φορούσε καλυπτικό πέπλο, παραδόσεις που επίσης έχουν ξεκάθαρα επιβιώσει μέχρι σήμερα. Ο γαμπρός φορούσε στεφάνι, παράδοση επίσης άμεσα συνδεδεμένη με το μυστήριο του γάμου στην Ορθοδοξία (τα στέφανα του γάμου). Τέλος, οι καλεσμένοι του γάμου έπιναν οίνο και έτρωγαν κρέας και ένα γλυκό από αλεύρι, μέλι και σουσάμι, σύμβολο αφθονίας και γονιμότητας – συνήθειες που αναπαράγονται και σήμερα στα γαμήλια τραπέζια και δεξιώσεις.

Την εποχή του Βυζαντίου, πριν τον γάμο κρεμούσαν πολύτιμα κοσμήματα και οικογενειακά κειμήλια έξω από τον κοιτώνα της νύφης και καλούσαν συγγενείς και φίλους στην οικία, παράδοση που αναπαράγεται και σήμερα όπου σε διάφορα χωριά κρεμούν την προίκα της νύφης και πολύτιμες λίρες και ανοίγουν την οικία για τους καλεσμένους, ενώ στρώνουν και το κρεβάτι. Τα παραδοσιακά άσματα σε χαρούμενους εορταστικούς ρυθμούς λάμβαναν χώρα από τότε επίσης. Ο γαμπρός συνοδευόμενος από οργανοπαίκτες παραλάμβανε τη νύφη, κάτι που συμβαίνει και σήμερα στους παραδοσιακούς γάμους σε χωριά και κωμοπόλεις. Η νύφη τον περίμενε με χρυσοΰφαντο μακρύ φόρεμα και με το πρόσωπό της καλυμμένο με πέπλο, το οποίο σήκωνε μόνο όταν πλησίαζε εκείνος, έθιμο που επίσης τηρείται τη σύγχρονη εποχή. Κατά τα βυζαντινά χρόνια, στο πρώτο μέρος του γάμου ανταλλάσσονταν τα δακτυλίδια και στο δεύτερο μέρος τα στέφανα, ενώ στο τέλος οι νεόνυμφοι έπιναν οίνο από το ίδιο ποτήρι – αυτούσιες οι τελετουργικές παραδόσεις που επιβιώνουν και σήμερα.

Στη σύγχρονη εποχή που ακολούθησε τους μεταβυζαντινούς χρόνους και μέχρι και το σήμερα, διατηρείται πληθώρα γαμήλιων παραδόσεων, πλούσιων σε λαογραφικά στοιχεία και άμεσα απορρέουσες από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο, όπως εξηγήθηκε παραπάνω. Ανά περιοχές τηρούνται και συμπληρωματικά επιμέρους έθιμα, όμως στην ουσία του το μυστήριο του γάμου έχει τον ίδιο εθιμικό κορμό. Στην ποντιακή παράδοση για παράδειγμα επιβίωσε η έννοια της προίκας της κόρης, παρόλο που ως όρος δεν απαντούσε αυτή – προίκα ήταν ουσιαστικά τα αντικείμενά της που μεταφέρονταν στο σπίτι του γαμπρού. Στην κυπριακή παράδοση η επίδειξη της προίκας λέγεται στήσιμο της Μανάσσας, αλλά το έθιμο παραμένει σαφώς αυτούσιο.

Την πομπή του γάμου συνόδευε λυράρης που έπαιζε χαρούμενα ποντιακά τραγούδια, στα οποία βρίθει η ελληνική παράδοση. Σε όλη την Ελλάδα αναβιώνει το στρώσιμο του κρεβατιού δύο μέρες πριν τον γάμο και σε κάποιες περιοχές οι κοπέλες συγκεντρώνουν τα προικιά στο πατρικό σπίτι της νύφης. Στην Κρήτη, όλα αυτά γίνονται με τη συνοδεία μαντινάδων, λύρας και λαούτου, παραδοσιακών οργάνων της κρητικής παράδοσης.

Σε όλη την ελληνική επικράτεια, ο γαμπρός προσφέρει άνθη στη νύφη κατά την παραλαβή της από τους γονείς της και στο τέλος της ιεροτελεστίας του γάμου οι καλεσμένοι πετούν ρύζι και ανά περιπτώσεις και άνθη, πως στην Κρήτη. Στον κρητικό γάμο συναντάμε και το έθιμο με το μέλι που παίρνει η νύφη από την πεθερά της, με το ρόδι που ρίχνει η νύφη μέσα στη νέα οικία του ζεύγους και με το παραδοσιακό έδεσμα, το γαμοπίλαφο.

Ανά περιοχές υπάρχουν συγκεκριμένες ημέρες ή μήνες κατά τα οποία πρέπει ή δεν πρέπει να γίνονται γάμοι, για παράδειγμα στην Κρήτη δεν τελούνται γαμήλιες τελετές κατά το δίσεκτο έτος και τον Μάιο και στις περιοχές της Μακεδονίας οι γάμοι γίνονται μόνο την Κυριακή.

Στον μακεδονικό γάμο υπάρχει το έθιμο της κουλούρας την οποία κρατάει η νύφη και την κόβει σε δύο κομμάτια, ένα από τα οποία κρατάει η ίδια και ένα το πετά στα κεραμίδια. Η κουλούρα συναντάται και στον κυπριακό γάμο, στην άλλη άκρη της πατρίδας μας, με μικρές προσθήκες και με στολισμένες χειροποίητες μυρωδάτες κουλούρες, καθώς και στην Κρήτη με το περίφημο γαμοκούλουρο. Ο κυπριακός γάμος έχει περιγραφεί αναλυτικότερα σε προηγούμενη ανάρτηση της παρούσας στήλης.

Στο «θύμισμαν» του ποντιακού γάμου, ημέρα Κυριακή, χόρευαν επτά μονοστέφανα ζευγάρια και ένα άτομο και την αυγή της Δευτέρας τελείωνε ο γάμος με τον χορό «Κοτσαγγέλ». Το θύμισμαν των Ποντίων μοιάζει εντυπωσιακά με τον «χορό των ρούχων» των Κυπρίων, όπου πάλι μονός αριθμός μονοστέφανων ζευγαριών «χορεύει» τα ρούχα των νεονύμφων.

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 57 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.