Πέμπτη, 20 Ιουλίου 2017

Τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι [#32]

Αρχαία Σπάρτη: Η «πόλις – στρατόπεδο»

 

Η μεγαλύτερη αρετή ενός πολίτη της αρχαίας Σπάρτης ήταν η πρόθυμη θυσία του για την άμυνα και την σωτηρία της πατρίδος του, ενώ η στάση του μπροστά στον θάνατο ήταν ανάλογη με την εκπαίδευση και την νοοτροπία που αποκτούσε καθ’ όλη την διάρκεια της ζωής του.

Η μεγαλύτερη τιμή για έναν άνδρα ήταν να σκοτωθεί στο πεδίο της μάχης και για μια γυναίκα να χάσει την ζωή της κατά την διάρκεια της γέννας. Έτσι, αμφότεροι είχαν εκπληρώσει τον ανώτερο σκοπό της ύπαρξης τους, ο οποίος για έναν άνδρα ήταν να είναι καλός στρατιώτης και για μια γυναίκα να είναι μητέρα καλών και γενναίων πολεμιστών.

Πράγματι, η αρχαία Σπάρτη αποτελεί ένα από τα λίγα ιστορικά παραδείγματα, που ο ατομικισμός χάνεται μπροστά στην κοινή μοίρα και πορεία ενός λαού.

Ο όρος πόλη – κράτος δεν μπορεί να αποδώσει με ακρίβεια αυτό που πραγματικά υπήρξε η αρχαία Σπάρτη. Η εκτίμηση, άλλωστε, ότι στην ακμή της ομοίαζε με ένα απέραντο στρατόπεδο μπορεί να φαίνεται ότι ενέχει ένα στοιχείο υπερβολής, αλλά αυτό δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Η Σπάρτη είναι η μόνη πόλη ολόκληρου του αρχαίου ελληνικού κόσμου, από την Μασσαλία έως το Παντικάπαιο, που περιγράφεται καλύτερα από τον όρο «πόλη – στρατόπεδο».

Ήταν ζωτικής σημασίας, άλλωστε, η υπόσταση της να στηρίζεται εξολοκλήρου στον στρατό, αφού ήταν αναγκασμένη να βρίσκεται σε συνεχή επαγρύπνηση και διαρκή στρατιωτικό συναγερμό, εξαιτίας του υπ’ αριθμόν ένα κινδύνου που αντιμετώπιζε, δηλαδή μιας ενδεχόμενης εξέγερσης των ειλώτων, και ειδικά των Μεσσήνιων, οι οποίοι έτρεφαν μίσος για τους κατακτητές και συχνά επαναστατούσαν.

Το σπαρτιατικό στράτευμα εξελίχθηκε βαθμιαία σε έναν ακαταμάχητο στρατό, με την επιβίωση του σε ένα γενικά εχθρικό περιβάλλον και την ταχύτατη πορεία των κατακτήσεων του, να καταμαρτυρούν ότι επρόκειτο για μια δύναμη εκλεκτών πολεμιστών. Χάρη στην νομοθεσία της ημι-μυθικής μορφής του Λυκούργου η Σπάρτη αναδιοργανώθηκε και ισχυροποιήθηκε περαιτέρω πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά, θέτοντας τις βάσεις της «σπαρτιατικής  αγωγής» και κατ’ επέκταση του αήττητου στρατού της.

Το 400 π.Χ., την εποχή δηλαδή που βρισκόταν στο απόγειο της δύναμης της, δυο με τρεις χιλιάδες περίπου Σπαρτιάτες πολεμιστές υπαγόρευαν την θέληση τους σε τρία με τέσσερα, περίπου, εκατομμύρια Έλληνες, ενώ κανένας πολεμιστής της αρχαιότητας δεν μπόρεσε να φτάσει το επίπεδο της πολεμικής δεινότητας του Σπαρτιάτη οπλίτη. Η στρατιωτική εκπαίδευση, η ετοιμότητα και η αντοχή του, σωματική και ψυχική, ήταν ασυναγώνιστες, όπως άλλωστε και η ψυχολογία του, που αψηφούσε τον θάνατο.

Φυσικά, στην επίτευξη αυτής της ανωτερότητας του σπαρτιατικού στρατεύματος συνέβαλλαν και οι αντίπαλοι του, οι οποίοι έως το 480 π.Χ. πιθανολογείται ότι ήταν αποκλειστικά Έλληνες οπλίτες, το καλύτερο μαχητικό δυναμικό του τότε γνωστού κόσμου. Παρά το υψηλό επίπεδο οργάνωσης, εκπαίδευσης και τακτικής των άλλων ελληνικών στρατών, στάθηκε αδύνατο για αυτούς να νικήσουν τους Σπαρτιάτες οπλίτες, επί τριακόσια περίπου χρόνια οπλιτικού πολέμου. Άλλωστε, δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι όταν τους αντιμετώπιζαν οι εχθροί τους, δεν θεωρούσαν ότι πολεμούσαν θνητούς ανθρώπους, αλλά την αθάνατη ιδέα της αήττητης Σπάρτης.

Δίχως αμφιβολία, ο σπαρτιατικός στρατός επρόκειτο για το απόλυτο πρότυπο ανδρείας και αυταπάρνησης. Ήταν, ίσως, η πιο τρομερή «πολεμική μηχανή» του αρχαίου κόσμου, η οποία με την απίστευτη πειθαρχία και εκπαίδευση της, κατάφερνε πολύ καλά επί αιώνες να καλύπτει το μεγαλύτερο και βασικότερο της πρόβλημα, που βεβαίως δεν ήταν άλλο από την αριθμητική της σύσταση.

Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, η παραδοσιακή φυλετική οργάνωση των πρώτων Σπαρτιατών σε Υλλείς, Δυμάνες και Παμφύλους αποτελούσε, ταυτοχρόνως, και την πρώτη μορφή στρατιωτικής οργανώσεως τους. Ακολούθως, η κάθε φυλή υποδιαιρείτο σε φατρίες. Συγκεκριμένα υπήρχαν είκοσι επτά φατρίες, εννέα για καθεμία από τις τρεις δωρικές φυλές.

Ωστόσο, κάποια στιγμή η φυλετική διαίρεση στο στρατιωτικό σύστημα των Σπαρτιατών εγκαταλείφθηκε, για να αντικατασταθεί από μια νέα γεωγραφική οργάνωση, βασισμένη στους πέντε σπαρτιατικούς οικισμούς, τις επονομαζόμενες «ωβές», καθεμία από τις οποίες παρείχε έναν λόχο για τον στρατό. Εντούτοις, αξίζει να σημειωθεί ότι οι προηγούμενες διαιρέσεις της φυλής και της φατρίας επέζησαν ως την κλασική εποχή, αλλά μόνο ως παραδοσιακοί ή λατρευτικοί κοινωνικοί θεσμοί. 

 

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 82 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.