Πέμπτη, 20 Σεπτεμβρίου 2018

Δικαίαρχος

Δικαίαρχος

Ο Δικαίαρχος ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος της Περιπατητικής Σχολής, ενώ διακρίθηκε και ως χαρτογράφος, γεωγράφος, μαθηματικός και συγγραφέας. Καταγόταν από την Μεσσήνη της Σικελίας και πατέρας του ήταν ο Φειδίας. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του διέμεινε στην Πελοπόννησο, με τον θάνατο του να τοποθετείται περί το 285 π.Χ. Υπήρξε μαθητής του Αριστοτέλη στο Λύκειο, καθώς και στενός φίλος του Θεόφραστου, στους οποίους ήταν αφιερωμένα κάποια από τα συγγράμματα του. Ήταν σύγχρονος του Αριστόξενου, ενώ αναφορές στο πρόσωπο του κάνουν ο Στράβων, το λεξικό «Σούδα», καθώς και  ο Στέφανος Βυζάντιος. Αν και από το έργο του έχουν διασωθεί ελάχιστα στοιχεία, είναι καταφανές ότι το ενδιαφέρον του φιλοσόφου εστιάστηκε ως επί το πλείστον στην ιστορία και στην γεωγραφία της Ελλάδας, ενώ παράλληλα συνέγραψε βιβλία με περιεχόμενο πολιτικό και φιλοσοφικό.

Η συνεισφορά του στον τομέα της χαρτογραφίας υπήρξε αξιοσημείωτη, καθώς ήταν ανάμεσα στους πρώτους που έκαναν χρήση των συντεταγμένων, χωρίζοντας τους χάρτες σε παραλλήλους και μεσημβρινούς, διαχωρισμός που ισχύει έως σήμερα. Ειδικότερα, υπολόγισε το μήκος του ισημερινού της Γης, χρησιμοποιώντας ως διαχωριστική γραμμή, δηλαδή σαν ένα είδος μεσημβρινού, τον παράλληλο που περνούσε από την νήσο Ρόδο, τον οποίο ονόμασε «Διάφραγμα», καθιερώνοντας τον ως άξονα του χάρτη του, ενώ ως δεύτερο άξονα χρησιμοποίησε τον μεσημβρινό της Ρόδου, τον οποίο ονόμασε «Κάθετο». Επιπλέον, ο Δικαίαρχος ήταν ο πρώτος που ανέλαβε γνήσιες γεωδαιτικές εργασίες, εκπονώντας ένα νέο χάρτη του κόσμου, ενώ προέβη σε παρατηρήσεις σχετικές με την επίδραση του Ήλιου επί των παλιρροιακών κυμάτων.  

Επιπροσθέτως, σχεδίασε ένα ορθογώνιο δικτυωτό, το οποίο βασιζόταν σε έναν κύριο παράλληλο και σε έναν κύριο μεσημβρινό. Ο κύριος παράλληλος, τον οποίο ο φιλόσοφος αποκάλεσε «Διάφραγμα της Οικουμένης», ξεκινούσε από τις Ηράκλειες Στήλες, περνούσε από τον Ταύρο της Μ. Ασίας και κατέληγε στην ανατολική άκρη του τότε γνωστού κόσμου, δηλαδή στον αρχαίο Ινδικό Καύκασο, χωρίζοντας τον κόσμο σε δυο τμήματα, στο βόρειο και στο νότιο. Ο κύριος μεσημβρινός περνούσε από την Ρόδο και την Συήνη, το σημερινό Aswanτης Αιγύπτου. Οι δυο αυτές γραμμές χωρίζονταν σε στάδια, σχηματίζοντας έτσι μια κλίμακα που χρησίμευε ως βάση για τον χάρτη.

Ωστόσο, στον αρχαίο κόσμο εκτιμήθηκε απεριόριστα, τόσο για την συμβολή του στην φιλοσοφία, όσο και ως προσωπικότητα που κατείχε εκτενείς γνώσεις σε ποικίλα πεδία. Το έργο του μας παραδίδεται, κατά κύριο λόγο, μέσω αποσπασματικών αναφορών που πραγματοποιήθηκαν από μεταγενέστερους συγγραφείς, αλλά υπάρχει μια δυσκολία σύνταξης ενός ακριβούς καταλόγου με αυτά, λόγω της ποικιλότητας του περιεχομένου τους, καθώς πολλά από αυτά παρατίθενται ως αναφορές εκτενέστερων έργων. Κατά βάση, όμως, το αντικείμενο τους ήταν γεωγραφικού, πολιτικού, ιστορικού, φιλοσοφικού, ηθικοθρησκευτικού, καθώς και μαθηματικού περιεχομένου. Στο σημείο αυτό επισημαίνεται ότι το γεωγραφικό έργο του Δικαίαρχου αποτέλεσε δέκτη επικριτικών σχολίων από τον Στράβωνα και τον Πολύβιο, καθώς όπως φαίνεται δεν ήταν ικανοποιημένοι με τις περιγραφές της δυτικής και βόρειας Ευρώπης, περιοχές τις οποίες ο φιλόσοφος δεν είχε επισκεφτεί ποτέ.

Το διασημότερο έργο του Δικαίαρχου έφερε τον τίτλο «Βίος Ελλάδος» και σε αυτό ο φιλόσοφος επιχειρούσε να καταγράψει την ιστορία της Ελλάδας, από τα νεώτερα χρόνια μέχρι την άνοδο του Φιλίππου του Β’. Γεγονός αποτελεί ότι το συγκεκριμένο σύγγραμμα αποτελεί την πρώτη ιστορία του ελληνικού πολιτισμού, από την μυθολογική εποχή έως τα χρόνια του. Επιπλέον, περιείχε περιγραφή της γεωγραφίας της Ελλάδας, καθώς και πληροφορίες για τα ήθη και τον θρησκευτικό βίο των Ελλήνων. Ωστόσο, σε κάποια αποσπασματικά μέρη του συγκεκριμένου έργου υπάρχουν και διάφορες άλλες διασωθείσες αναφορές, όπως είναι τα  «Περί μουσικής», «Περί μουσικών αγώνων» και«Περί διονυσιακών αγώνων».

Για την ακρίβεια, το συγκεκριμένο έργο αποτελείται από τρία βιβλία. Το πρώτο εξ αυτών περιείχε την ιστορική και γεωγραφική περιγραφή της Ελλάδος, το δεύτερο επρόκειτο για μια αναφορά στις διάφορες Ελληνικές πόλεις – κράτη, ενώ το τρίτο αναφερόταν στον ιδιωτικό και δημόσιο βίο των Ελλήνων, στα θέατρα, στους αγώνες, στα ιερά και στην θρησκεία. Μέρη του ίδιου έργου φαίνεται να αποτελούν και τρία ακόμη συγγράμματα με τίτλο «Ολυμπιακός Διάλογος», «Παναθηναϊκός Διάλογος», καθώς και η«Πολιτεία Σπαρτιατών», έργο στο οποίο πραγματοποιείται μια συλλογή των κρατικών  θεσμών.

Ακόμη, άλλο ένα έργο του που μας παραδίδεται με τίτλο «Γης Περίοδος», πιθανολογείται ότι αποτελούσε επεξήγηση των γεωγραφικών χαρτών, που περιελάμβαναν ολόκληρο τον τότε γνωστό κόσμο, τους οποίους είχε κατασκευάσει ο ίδιος ο Δικαίαρχος, δωρίζοντας τους μετέπειτα στον Θεόφραστο. Αναφορικά με το έργο του «Στα ύψη των Βουνών» ή «Περί των εν Πελοποννήσω ορών», το οποίο εικάζεται ότι ίσως και να αποτελεί μέρος του προηγούμενου, λέγεται ότι αποτελεί την πρώτη γνωστή απόπειρα μέτρησης του ύψους των διαφόρων βουνών ή των ορέων της Πελοποννήσου, όπως μας παραδίδει ο Πλίνιος και ο Σουίδας. Επίσης, ένα ακόμη έργο του με γεωγραφικό περιεχόμενο έφερε τον τίτλο «Αναγραφή Ελλάδος» και λέγεται ότι ήταν αφιερωμένο στον Θεόφραστο.

Εντούτοις, άλλο έργο του, με περιεχόμενο ηθικοθρησκευτικό, έφερε τον τίτλο «Η εις του Τροφωνίου Κατάβασις», για το οποίο σημειώνεται ότι αποτελείτο από διάφορα βιβλία. Σε αυτό ο Δικαίαρχος αναφερόταν στο περίφημο βοιωτικό μαντείο του Τροφωνίου Σπηλαίου, περιγράφοντας τις συμπεριφορές των ιερέων του μαντείου, κατά την κατάβαση τους στο σπήλαιο του Τροφωνίου. Στην κατηγορία αυτή ανήκει και ένα ακόμη έργο του φιλοσόφου με τίτλο «Περί της εν Ιλίω θυσίας», το οποίο αναφερόταν στην θυσία που προσέφερε ο Μέγας Αλέξανδρος στο Ίλιον.

Όσον αφορά στην ενασχόληση του με τον τομέα της πολιτικής, γνωστό είναι το έργο του «Τριπολιτικός». Αν και το συγκεκριμένο σύγγραμμα αποτέλεσε αντικείμενο πολλών διαφορών, ωστόσο χαρακτηρίστηκε ως μια μελέτη σύγκρισης των κυβερνήσεων, καθώς και ως μια πραγματεία στην οποία αποτυπωνόταν το τέλειο κράτος σύμφωνα με τις πεποιθήσεις του Δικαίαρχου, ο οποίος το φανταζόταν ως μια σύνθεση των τριών θεμελιωδών πολιτικών συστημάτων. Ειδικότερα, μετά τον Αριστοτέλη, ο Δικαίαρχος διαιρεί όλες τις κυβερνήσεις σε τρεις κατηγορίες, στην δημοκρατική, στην αριστοκρατική και στην μοναρχική. Ο ίδιος, εντούτοις, υποστήριξε μια μικτή διακυβέρνηση, αναφέροντας χαρακτηριστικά το σπαρτιατικό σύστημα, στο οποίο διαδραμάτιζαν πολύ σημαντικό ρόλο τα στοιχεία και των τριών πολιτευμάτων.

Επίσης, ο Δικαίαρχος συνέγραψε και έργα με περιεχόμενο φιλοσοφικό, μεταξύ των οποίων το «Λεσβιακοί», το οποίο αποτελείτο από τρία βιβλία, ενώ ο τίτλος του οφείλεται στο γεγονός ότι η σκηνή του φιλοσοφικού διαλόγου που πραγματεύεται λαμβάνει χώρα στην Μυτιλήνη της Λέσβου. Στο συγκεκριμένο έργο ο Δικαίαρχος επιδίωκε να αποδείξει ότι η ψυχή είναι θνητή. Ακόμη, σύμφωνα με ιστορικές πηγές φαίνεται ότι προέβη και στην συγγραφή έργων γραμματικής φύσεως, εκ των οποίων γνωστά είναι τα «Περί Αλκαίου» και «Υποθέσεις των Ευριπίδου και Σοφοκλέους μύθων». Έργα του φιλοσόφου ήταν, επίσης, το «Περί Ψυχής» και το «Ιαμβεία», ενώ μας παραδίδονται πληροφορίες και για την ύπαρξη άλλων κειμένων, με περιεχόμενο κυρίως ιστορικοφιλολογικό.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι όσον αφορά στην γνωστή διαμάχη μεταξύ των περιπατητικών φιλοσόφων, με επίκεντρο ποιος τρόπος ζωής είναι ανώτερος, αυτός του στοχασμού ή της δράσης, ο Δικαίαρχος, σε αντίθεση με τον Θεόφραστο, υποστήριζε ξεκάθαρα τον δεύτερο.

 

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 131 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.