Πέμπτη, 23 Αυγούστου 2018

Ισαίος: Ο δεξιοτέχνης της «αποδεικτικής διαδικασίας».

Ισαίος: Ο δεξιοτέχνης της «αποδεικτικής διαδικασίας».

Ο Ισαίος, ένας από τους μεγαλύτερους ρήτορες της αρχαίας Ελλάδας, συγκαταλεγόταν στον «Κανόνα των Αττικών Ρητόρων» και υπήρξε διδάσκαλος του Δημοσθένη. Ήταν γιος του Διαγόρα, και όπως μας πληροφορεί ο Δημήτριος ο Μαγνήτας στο έργο του «Περί των ομωνύμων ποιητών», είχε γεννηθεί στην Χαλκίδα. Ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη εκδοχή, σύμφωνα με την οποία ως τόπος γέννησης του φέρεται η πόλη των Αθηνών, με τον Έρμιππο να αναφέρεται σχετικά στο έργο του «Περί Ισοκράτους μαθητών». Πιθανολογείται ότι έζησε το διάστημα 420 π.Χ – 350 π.Χ, ενώ όλες οι πηγές συμφωνούν ότι μετέβη στην Αθήνα σε πολύ νεαρή ηλικία, όπου και εγκαταστάθηκε ως μέτοικος. Επίσης, ιστορικές πηγές μας πληροφορούν ότι υπήρξε μαθητής του Ισοκράτη και ότι είχε ιδρύσει δική του σχολή ρητορικής στην Αθήνα, καθώς και ότι είχε εργαστεί τόσο ως λογογράφος, όσο και ως δάσκαλος της ρητορικής τέχνης.

Όσον αφορά στο συγγραφικό του έργο, φαίνεται να συνέταξε εξήντα τέσσερις δικανικούς λόγους, από τους οποίους μόνο οι πενήντα έχει εξακριβωθεί ότι ανήκουν πράγματι στον ίδιο. Ωστόσο, μόνο έντεκα εξ αυτών έχουν διασωθεί έως σήμερα στο ακέραιο, καθώς και ένα εκτενές απόσπασμα ενός άλλου λόγου, το οποίο μας παραδίδεται από τον Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα σε μια πραγματεία του αφιερωμένη στον ρήτορα. Ακόμη, αξίζει να σημειωθεί ότι ο λόγος του Ισαίου υπό τον τίτλο «Περί του Μενεκλέους Κλήρου» ανακαλύφθηκε μόλις το 1785 στην Λαυρεντιανή Βιβλιοθήκη.

Σύμφωνα με αρχαίες πηγές στον ίδιο ανήκουν τα έργα: «Περί του Κλεωνύμου κλήρου», «Περί του Πύρρου κλήρου», «Περί του Νικοστράτου κλήρου», «Περί του Δικαιογένους κλήρου» ή «Κατά Λεωχάρους εγγύης», «Περί του Φιλοκτήμονος κλήρου», «Περί του Απολλοδώρου κλήρου», «Περί του Κίρωνος κλήρου», «Περί του Αστυφίλου κλήρου», «Περί του Αριστάρχου κλήρου» και «Περί του Αγνίου κλήρου», ο οποίος δεν σώζεται ολόκληρος. Από την ίδια δίκη, επίσης, έχει διασωθεί και ο λόγος του Δημοσθένη «Προς Μακάρτατον περί Αγνίου κλήρου». Ακόμη, άλλος λόγος του Ισαίου ήταν ο «Υπέρ Ευφιλήτου προς τους Ερχιέας έφεσις», ο οποίος δεν διασώζεται ολόκληρος, και σύμφωνα με τον οποίο κάποιος Ευφίλητος ενάγει στο δικαστήριο τον δήμο των Ερχιών, επειδή διεγράφη άδικα από τον κατάλογο των πολιτών στην κατά δήμους εξέταση τους, ενώ του αποδίδεται και μια πραγματεία υπό τον τίτλο «Ιδίας τέχνας», σχετικά με την τέχνη της ρητορείας, η οποία ούτε αυτή διασώθηκε.

Το περιεχόμενο των λόγων του Ισαίου αφορούσε, κατά βάση, υποθέσεις κληρονομικής φύσης, με ολοφάνερη την άριστη γνώση της σχετικής νομοθεσίας, ενώ παρατίθενται πολύ σημαντικές πληροφορίες σχετικά με το ισχύον αστικό και κληρονομικό δίκαιο της αρχαίας Αθήνας. Ο παλαιότερος λόγος του αναφερόταν σε γεγονότα του 389 π.Χ., ενώ ο πιο νέος σε συμβάντα του 343 π.Χ. Επίσης, κατά την παράδοση φέρεται να συνέγραψε ακόμη δυο πολιτικούς λόγους, υπό τους τίτλους «Περί των εν Μακεδονία ρηθέντων» και «Κατά Μεγαρέων». Στο σημείο αυτό, όμως, πρέπει να σημειωθεί ότι ως μέτοικος στερούνταν, όπως ήταν φυσικό, των πολιτικών του δικαιωμάτων, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να εκφωνεί λόγους. Έτσι, πιθανολογείται ότι τους έγραψε ως υποδείγματα προς χρήση των μαθητών του.

Από το έργο του προκύπτει ότι δέχτηκε σημαντική επιρροή από το ύφος του Λυσία, ο οποίος ήταν σύγχρονος του, αλλά μεγαλύτερος ηλικιακά, παρόλο που δεν ήταν τόσο αναλυτικός σχετικά με τον χαρακτήρα των αναφερόμενων στους λόγους του προσώπων. Πολύ χαρακτηριστικά, ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς αναφέρει ότι οι λόγοι του Λυσία και του Ισοκράτη, ακόμη και στην περίπτωση κακόφημων γεγονότων, αφήνουν την εντύπωση μιας απέριττης εντιμότητας, ενώ οι λόγοι του Ισαίου και του Δημοσθένη, ακόμη και αν αφορούσαν καλές υποθέσεις, προκαλούσαν καχυποψία, καθώς έβριθαν σε ρητορικά τεχνάσματα.

Ωστόσο, στον Ισαίο απουσίαζε εκείνη η αυτονόητη απλότητα του Λυσία, που ήταν αποτέλεσμα εξαιρετικής εκλέπτυνσης. Η επιχειρηματολογία του εμφανιζόταν περισσότερο λεπτόλογη, κάτι που σχετιζόταν με το αντικείμενο των περίπλοκων δικών, ενώ η γλώσσα του παρουσίαζε μεγαλύτερο πλούτο σχημάτων συγκριτικά με τον Λυσία. Διακρινόταν από σαφήνεια, πειστικότητα και ακρίβεια, ενώ παράλληλα με το απλό και καθαρό του ύφος, πολύ εντυπωσιακά υπήρξαν και τα ευρήματα που χρησιμοποιούσε ακόμη και σε υποθέσεις που δεν ήταν απαραίτητο, προκρίνοντας τα σχήματα διάνοιας, από τα σχήματα λόγου.

Κλείνοντας, αξίζει να αναφερθεί ότι ο Ισαίος χαρακτηρίστηκε από τους κριτικούς της αρχαιότητας ως στρεψόδικος, αλλά συνάμα και άριστος, όσον αφορά στην προσαρμογή των νόμων και των γεγονότων ώστε να εξυπηρετούν τον στόχο του. Επιπλέον, φέρεται ως δεξιοτέχνης κατά την αποδεικτική διαδικασία, καθώς συνήθιζε να κάνει εξαιρετική ανάλυση των γεγονότων, ενώ παράλληλα θεωρήθηκε διαλεκτικός, επειδή με τον λόγο του κατόρθωνε την μεθοδική προσέγγιση του αντικειμένου.

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 85 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.