Παρασκευή, 11 Μαΐου 2018

Παραδοσιακά Μονοπάτια [#74]

Τα ταφικά ήθη και έθιμα στην Ελλάδα έχουν βαθιές επιρροές από τους βυζαντινούς χρόνους. Στη νεκρώσιμη τελετή, όπως και τότε, πρωτοστατεί ο ιερέας. Σύμφωνα με την παράδοση, ο ιερέας ραντίζει το σώμα του νεκρού τρεις φορές με οίνο και ελαιόλαδο που λαμβάνει από τη “μεσαία καντήλα” του ναού. Κατόπιν, ρίχνει λίγο χώμα πάνω στο φέρετρο του νεκρού, επαναλαμβάνοντας τη φράση “Γῆ εἶ καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσει”, φράση που δεν έχει αλλάξει από την αρχαιότητα. Στην Κρήτη, τον ρόλο αυτό έχει μια έμπειρη γυναίκα, που αγγίζει το χώμα με τους δείκτες της και ψιθυρίζει: “Τούτ’ η γής που σ’ έθρεψε, τούτη θα σε φάει”.

Οι συγγενείς ρίχνουν στον τάφο του νεκρού προσφορές, καρπούς και άνθη και οι γυναίκες τραγουδούν Μοιρολόγια, ένα μεγάλο κεφάλαιο της ελληνικής παράδοσης, των οποίων οι στίχοι πραγματεύονται είτε διάλογο ανάμεσα σε νεκρούς και ζωντανούς ή οδηγίες προς τους παλαιότερα αποθανόντες και προς την προσωποποιημένη Γη να φροντίσουν τον νεοφερμένο νεκρό:

 

Πλάκα χρυσή πλάκ’ αργυρή πλάκα μαλαματένια

το νιόνε που στέλνουμε καλά να τον κοιτάξεις

να φκιάσεις γιόμα να γευτεί δείλι να δειληνίσει

φτιάσ’ του ψωμί ’φτακρίσαρο φέρ’ του κρασί μοσχάτο

στρώσ' του παχιά παπλώματα παχιές προσκεφαλάδες

(Πελοπόννησος)

 

Στην παράδοση της Μάνης, η Γη αποκρίνεται:

 

Μη γαρ είμαι η μάνα του μη γαρ η αδερφή του;

Μένα με λένε Μαυρηγής, και μαυρισμένη πλάκα

κάνω μανούλες δίχως γιους γυναίκες δίχως άντρες

κάνω και τις μαυραδερφές δίχως τους αδερφούς τους... 

 

Οι γυναίκες, τόσο στην κηδεία όσο και στις επιμνημόσυνες τελετουργίες, στολίζουν τον τάφο και τον μεταχειρίζονται σαν ιερό τόπο.

Κατά την παράδοση, μετά την νεκρώσιμη τελετή οι παρευρισκόμενοι πλένουν τα χέρια τους και τρώνε κόλλυβα, οίνο και άρτο. Σε κάποιες περιοχές σπάζουν το δοχείο του οίνου και το αφήνουν ως το βράδυ έξω από τη θύρα του σπιτιού τους, μαζί με τον δίσκο. Ακολούθως, συγκεντρώνονται στο σπίτι της οικογένειας του εκλιπόντος για να τιμήσουν τη μνήμη του, σε ένα δείπνο που λέγεται παρηγοριά ή μακαρία, συνέχεια του αρχαιοελληνικού και βυζαντινού δείπνου με το όνομα “περίδειπνον”.

Την τρίτη, ένατη και τεσσαρακοστή ημέρα και έναν χρόνο μετά τον θάνατο, τοποθετείται στον τάφο, αλλά και στο σπίτι του εκλιπόντος, οίνος και νερό “για να έρθει να πιει η διψασμένη ψυχή του”, ενώ στον τάφο οι γυναίκες συγγενείς τραγουδούν μοιρολόγια με θρηνητικές επικλήσεις προς τον νεκρό να γυρίσει πίσω στον Κάτω Κόσμο. Τα μνημόσυνα αυτά που γίνονται αυτές τις ημέρες και είναι γνωστά στη λαϊκή παράδοση ως “τα τρίτα, τα εννιάμερα, τα σαράντα”, θυμίζουν άμεσα τα αντίστοιχα αρχαία “τρίτα, ένατα και τριακόστια”. Κατά τις ημέρες αυτές συναντώνται οι συγγενείς και φίλοι του εκλιπόντος και τους μοιράζονται από την οικογένεια του αποθανόντος γλυκά και πίτες, έθιμο που παραπέμπει στα αρχαία συμπόσια τις αντίστοιχες ημέρες.

Άλλη μια θρησκευτική παράδοση άρρηκτα συνδεδεμένη με το παρελθόν είναι η παρασκευή της “ψυχόπιττας” και η προσφορά της στους νεκρούς κατά την Παρασκευή της Πεντηκοστής, με επίσκεψη όλων των ντόπιων στο νεκροταφείο· η ημέρα αυτή αποτελεί την τελευταία ημέρα “ελευθερίας των ψυχών”. Το έθιμο αυτό αποτελεί κατάλοιπο της τελετουργικής θυσίας αίματος, που οι πρόγονοί μας πίστευαν ότι λυτρώνει προσωρινά τις ψυχές των νεκρών.

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 80 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.