Παρασκευή, 06 Απριλίου 2018

Παραδοσιακά Μονοπάτια [#69]

Κατά τη λεγόμενη Λαμπρή της Ορθοδοξίας αναβιώνουν σε ολόκληρη την πατρίδα μας ποικίλα παλαιά ελληνικά έθιμα, κατά τη «Μεγάλη Εβδομάδα» και κυρίως κατά τη «Μεγάλη Παρασκευή» και ανήμερα της Λαμπρής.

Στα περισσότερα χωριά της Ελλάδας, πριν τη Μεγάλη Παρασκευή γίνεται από ανύπαντρες κοπέλες ο στολισμός του Επιταφίου από αληθινά άνθη που έχουν συλλεχθεί με προσοχή και αφοσίωση ή υφασμάτινα άνθη κατασκευασμένα από τις ίδιες κατά τη «Σαρακοστή», όπως στο Λιτόχωρο της Πιερίας. Τα άνθη που προτιμώνται είναι βιολέτες, μενεξέδες και τριαντάφυλλα, καθώς και οι λεμονανθοί.

Στις Σέρρες, οι γυναίκες που στολίζουν τον Επιτάφιο τηρούν και μια παραλλαγή του εθίμου, τοποθετώντας δίπλα στο θυμίαμα και την εικόνα του Επιταφίου ένα πιάτο στο οποίο έχουν φυτέψει φακή ή κριθάρι μερικές ημέρες νωρίτερα και έχει δημιουργηθεί χλόη. Σύμφωνα με τους Λαογράφους, το έθιμο αυτό αποτελεί τη συνέχεια των αρχαίων «Κήπων του Αδώνιδος»: Στον αρχαίο κόσμο γινόταν μια τελετή ανάμνησης του θανάτου και της ανάστασης του Αδώνιδος, μιας και ο Άδωνις αποτελούσε σύμβολο της Άνοιξης. Εξέθεταν ένα ομοίωμά του σε νεκρικό κρεβάτι και το στόλιζαν με άνθη και πρασινάδες

Στη Ναύπακτο της Αιτωλοακαρνανίας, τα ήθη και έθιμα της Μεγάλης Παρασκευής έχουν αφομοιώσει την ιστορία του λαού μας και συγκεκριμένα τα πολεμικά κατορθώματα του Ήρωα μπουρλοτιέρη Ανεμογιάννη, που προσπάθησε να πυρπολήσει την τουρκική ναυαρχίδα στον τόπο αυτόν: Ο κόσμος σχηματίζει πομπές κατά την περιφορά του Επιταφίου και διέρχεται από το λιμάνι, ενώ πάνω στο Κάστρο υπάρχουν αναμμένες δάδες, δημιουργώντας μια μυσταγωγία που ξεπερνά τα όρια της θρησκευτικής κατάνυξης και ζωντανεύει την εθνική μνήμη.

Στον Μελιγαλά της Μεσσηνίας, το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής οι ντόπιοι ανάβουν τις «φουνταρίες», έθιμο σύμφωνα με το οποίο όταν σημάνει η καμπάνα του Επιταφίου οι νοικοκυρές ρίχνουν μπροστά στην πόρτα της οικίας τους μερικά κομμάτια από κληματόβεργες και τους βάζουν φωτιά. Με το πέρασμα του Επιταφίου έξω από την οικία, η κάθε νοικοκυρά ρίχνει στη σχηματισμένη στάχτη λίγο μοσχολίβανο.

Στο Καστανόφυτο της Καστοριάς τα παιδιά περιφέρονται στα σπίτια με ένα στολισμένο με άνθη, ξύλινο ομοίωμα χελιδονιού και συγκεντρώνουν, στην εξόρμησή τους, παραδοσιακά βαμμένα κόκκινα αυγά και δώρα. Το έθιμο αυτό θυμίζει έντονα τα «χελιδονίσματα» που τηρούνται σε δεκάδες μέρη την 1η ή την 21η Μαρτίου κάθε έτους, αποδεικνύοντας έτσι στην πράξη την αδιάσπαστη πολιτισμική ενότητα του Ελληνισμού.

Σε πολλές διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, ηπειρωτικές και νησιώτικες, τη μεγάλη Παρασκευή ή μετά την Ανάσταση αναβιώνει το έθιμο της εκτέλεσης μέσω σφαιρών ή και καύσης του προδότη Ιούδα, δίνοντας έτσι έναν συμβολικό χαρακτήρα στην πράξη της προδοσίας, στην ανηθικότητα της φιλαργυρίας και στην αδυναμία της δειλίας. Πολλά ενδιαφέροντα λαογραφικά στοιχεία έρχονται να εμπλουτίσουν αυτό το πολύ παλαιό τελετουργικό των Ελλήνων. Η βασική ιδέα του εθίμου είναι η κατασκευή ομοιώματος του Ιούδα, που σε αρκετές περιοχές αποδίδεται με μία άσχημη, αποκρουστική φιγούρα με απόκοσμα χαρακτηριστικά προσώπου, και εν συνεχεία η παραδειγματική εξόντωσή του, μέσω κρεμάσματος, εκτέλεσης με πυρά από ντόπιους άνδρες ή παράδοσής του στη φωτιά. Το ομοίωμα παρασκευάζεται από υφάσματα, άχυρα και ξύλα μερικές ημέρες νωρίτερα, ενώ η φωτιά πυροδοτείται συχνά μέσω κροτίδων που τοποθετούνται στα μάτια του ομοιώματος. Το ομοίωμα συνήθως τοποθετείται σε υψηλό γεωγραφικά σημείο, ώστε το κρέμασμα και κάψιμο του προδότη να φαίνεται σε όλους τους ντόπιους.

Οι ρίζες του εθίμου βρίσκονται στην περίοδο της οθωμανικής κατοχής. Σήμερα λαμβάνει χώρα με τελετουργικό και ευλαβή τρόπο μετά την Ανάσταση ή τη Μεγάλη Παρασκευή, σχεδόν σε όλα τα χωριά και κωμοπόλεις της επικράτειας, από την Κρήτη μέχρι τη Θράκη και από τη Λευκάδα μέχρι τη Χίο. Στη Θράκη, παιδιά παρασκευάζουν το ομοίωμα τη Μεγάλη Πέμπτη, με κλαδιά που ζητούν από τα σπίτια κατά τη διάρκεια περιφοράς του, και το καίνε τη Μεγάλη Παρασκευή. Αποτελεί ένα αγαπημένο τελετουργικό των πιστών της Ορθοδοξίας και όχι μόνο, διότι η διενέργειά του προσφέρει ένα είδος ψυχικής κάθαρσης, με τη μεγάλη φλόγα να θεωρείται πως παρασύρει μέσα της προσωπικά πάθη και αδυναμίες μαζί με την καταστροφή του φιλάργυρου Ιούδα. Η φυλετική ψυχή του ελληνισμού απ’ άκρη σε άκρη αγκαλιάζει το έθιμο και το κρατάει ζωντανό αιώνες τώρα, παραδίδοντας στην πυρά μαζί με τον Ιούδα, τα χθόνια γνωρίσματα του χαρακτήρα.

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 38 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.