Παρασκευή, 16 Μαρτίου 2018

Παραδοσιακά Μονοπάτια [#66]

Στον αρχαίο κόσμο, τα παιδιά τραγουδούσαν τα «Χελιδονίσματα» με τον ερχομό του Μαρτίου για να καλωσορίσουν την Άνοιξη. Ο συγγραφέας Αθηναίος έχει διασώσει «χελιδόνισμα» που τραγουδούσαν τα παιδιά στη Ρόδο, τον 2ο αιώνα μ.Χ., αφού η παράδοση διατηρήθηκε και στους ελληνιστικούς και βυζαντινούς χρόνους. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι το έθιμο έχει διατηρηθεί ακέραιο σε πολλές περιοχές της πατρίδας μας και ζωντανεύει κάθε 1η και 21η Μαρτίου. Ακολουθεί η παλαιά μορφή του τραγουδιού και σε παρένθεση η σύγχρονη:

Ήλθε, ήλθε χελιδών (Ήρθε, ήρθ” η χελιδόνα)
καλάς ώρας άγουσα καλούς ενιαυτούς (φέρνοντας καλοκαιριά και καλή χρονιά)
επί γαστέρι λευκά, επί νώτα μέλαινα (στην κοιλιά της άσπρη και στη ράχη μαύρη)
Παλάθαν συ προκύκλει εκ πίονος οίκου (Πέταξε μας μια αρμαθιά απ” το πλούσιο σπίτι σου)
οίνου τε δέπαστρον, τυρών τε κάνιστρον (και μια κούπα με κρασί και πανέρι με τυρί)
και Πυρών α χελιδών και λεκιθίταν (και σταράκι η χελιδόνα και τσουρέκι)
Ουκ απωθείται. Πότερ” απίωμες ή λαβώμεθα; (Δεν περιφρονεί. Τι θα γίνει; Φεύγουμε ή παίρνουμε;)
Ει μεν τι δώσεις ει δε μη, ουκ εάσομες (Αν μας δώσεις κατιτίς, ειδαλλιώς δε φεύγουμε)
Ή ταν θύραν φέρομες ή θυπερθυρον (ή την πόρτα παίρνουμε ή τ” ανώφλι της)
Ή ταν γυναίκα ταν έσω καθημέναν (ή την κυρά που μέσα κάθεται)
μικρά μεν εστί, ραδίως νιν οίσομες (μικρή είναι κι εύκολα την παίρνουμε)
Αν δη φέρης ρι, μέγα δη τι φέρεις (κι αν μας δώσεις κατιτίς κοίτα να “ν” της προκοπής)
Άνοιγ”, άνοιγε ταν θύραν χελιδόνι (Άνοιγε, άνοιγε την πόρτα στη χελιδόνα)
Ου γαρ γέροντες εσμέν, αλλά παιδιά (Γέροντες δεν είμαστε, είμαστε παιδιά).

 

Στις Μέτρες της Θράκης για δύο παιδιά παίρνουν ένα καλάθι, το γεμίζουν φύλλα κισσού και περνούν από μέσα του ένα ραβδί, στην άκρη του οποίου προσαρμόζουν τη «χελιδόνα», ένα ξύλινο ομοίωμα του πτηνού. Ο κισσός θεωρείται σύμβολο αειθαλούς βλαστήσεως. Τον λαιμό της «χελιδόνας» διακοσμούν κουδουνάκια. Τα παιδιά πηγαίνουν τότε από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας αυτά τα αρχαία Κάλαντα, σε στίχους παρόμοιους με τους παραπάνω. Οι νοικοκυρές παίρνουν λίγα φύλλα κισσού από το καλάθι των παιδιών και τα τοποθετούν στο κοτέτσι, δίνοντας και ένα ή δύο αυγά στα παιδιά που ξεκινούν για το επόμενο σπίτι:

Χελιδόνα έρχεται, από Μαύρη θάλασσα

Θάλασσα επέρασε. Έκατσε και λάλησε

Μάρτης μας ήρθε, τα λουλούδια ανθίζουν

Όξω ψύλλοι και κοριοί, μέσα υγεία και χαρά…

 

Σε άλλες περιοχές, τα παιδιά κατασκευάζουν ένα κουτί, με το ομοίωμα του χελιδονιού να περιστρέφεται στην επιφάνειά του.

Υπάρχουν δεκάδες μορφές του παραδοσιακού τραγουδιού, ενδεικτικά αναφέρουμε και της Σάμου:

Δόνι, χελιδόνι

ήρθες, καλώς ήρθες.

Φκιάσε τη φωλιά σου

κάμε τα πουλιά σου

φκιάστηνε στο σπίτι

κανένας δεν τη γκίζει.

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 48 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.