Σάββατο, 22 Ιουλίου 2017

Παραδοσιακά Μονοπάτια [#32]

Εικόνα: Νεαρός Σαρακατσάνος σε σύγχρονη εκδήλωση, κρατώντας τον παραδοσιακό φλάμπουρα.

 

Οι Σαρακατσάνοι, ή Καρακατσάνοι ή Σαρακατσαναίοι είναι ελληνικό φύλο του οποίου τις παραδόσεις συναντάμε σε ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα. Ως αποκλειστικά κτηνοτρόφοι, οι παλιοί Σαρακατσάνοι κινούνταν νομαδικά στην ελληνική επικράτεια και τηρούσαν τα ήθη και έθιμα των προγόνων τους με ευλάβεια. Κοιτίδα τους θεωρείται η οροσειρά της κεντρικής και νότιας Πίνδου και η Ρούμελη. 

Η παραδοσιακή ενδυμασία των Σαρακατσάνων ήταν μαύρη μετά την Άλωση της Πόλης σε ένδειξη πένθους και οι ίδιοι έσφαζαν τα λευκά πρόβατα αλλά κρατούσαν τα μαύρα ζωντανά. Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας αντιστέκονταν στα ελληνικά βουνά και διήγαγαν κλέφτικο βίο. Οι ποιμενικοί τους πληθυσμοί έχουν το χαρακτηριστικό του ότι ακολουθούσαν θρησκευτικές δοξασίες αρχαιοελληνικής ρίζας παρόλο που είχαν ως κύριο θρήσκευμα την Ορθοδοξία, κάτι που βεβαίως συμβαίνει σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Για παράδειγμα πίστευαν σε δοξασίες και θρύλους όπως τον χορό των νεραϊδών στα χοροστάσια, την ύπαρξη δαιμόνων, τις μοίρες που καθορίζουν το πεπρωμένου ενός νεογέννητου, τα φυλακτά και το “κακό μάτι”. 

Στην ελληνική λαογραφία μπορεί κανείς να μελετήσει την παραδοσιακή τους (και μοναδική τους κάποτε) αμφίεση και τις παραδόσεις τους, αφού πολλοί κλέφτες και αρματωλοί της Επανάστασης του 1821 ήταν Σαρακατσάνοι, με πιο γνωστό τον Κατσαντώνη, ενώ και στον Μακεδονικό αγώνα τα τσελιγκάτα τους ήταν κρησφύγετα και ορμητήρια Μακεδονομάχων. 

Στην επίσημη φορεσιά των ανδρών Σαρακατσάνων κυριαρχούσαν τα αυστηρά σκούρα χρώματα με κύριο στοιχείο τη γνωστή φουστανέλα, που θεωρείται η συνέχεια του μανδύα των αρχαίων χρόνων. Τα μαλλιά τους συνήθως ήταν μακριά και το λευκό τους πουκάμισο ήταν ανοιχτό στο στήθος ως ένδειξη ελεύθερου ατόμου. Άλλα μέρη της φορεσιάς τους ήταν: το κατασάρκι δηλαδή η φανέλα, το λευκό πουκάμισο με τα φαρδιά μανίκια, οι πατούνες στις γάμπες, το μάλλινο ζωνάρι στη μέση και το τσιπκένι ως πανωφόρι. Μέχρι το 1920 φορούσαν και τη φλοκάτα πάνω από το τσιπκένι τον χειμώνα, καθώς και το λεγόμενο λαχούρι επί της κεφαλής, ένα μαύρο μαντήλι που τύλιγε το βυσσινί τους φέσι. Στη Θράκη η ενδυμασία αυτή είχε κάποιες παραλλαγές και ονομαζόταν και Πολιτική. 

Τη γυναικεία φορεσιά στόλιζαν πολύμορφα κεντημένα μοτίβα, συνήθως στην ποδιά ή “παναούλα”, τα οποία συμβόλιζαν τη ζωή, τη γονιμότητα, τις συλλογικές μεταφυσικές αξίες, τη γέννηση, τον γάμο, τον θάνατο. Εντοπίζονται επίσης σχέδια του φεγγαριού, του ήλιου, του φιδιού και διαφόρων δένδρων και ανθών. 

Οι γάμοι στην κοινωνία τους γίνονταν με συνοικέσιο, αφού είχε προηγηθεί το “σύβασμα” δηλαδή ο αρραβώνας, ο οποίος θεωρείτο συμβόλαιο τιμής. Σε αυτόν, γινόταν ανταλλαγή ενός κόκκινου μαντηλιού, που είχε επάνω το δαχτυλίδι και παράλληλα νέοι και παιδιά πετούσαν τις σκούφιες τους ψηλά για να καταλάβει ο μελλόνυμφος νεαρός ότι η πραγματοποιήθηκε το σύβασμα. Ο γάμος ελάμβανε χώρα πριν τα Χριστούγεννα, δηλαδή κοντά στο χειμερινό ηλιοστάσιο και προτού αρχίσει το “γέννος” όπως έλεγαν. Ο γάμος είχε ως έθιμο τα “προζύμια” στην οικία του γαμπρού, που τα έπιαναν τρία παιδιά, δύο αγόρια και ένα κορίτσι, μη ορφανά - αυτό συνέβαινε για να είναι ο γάμος ευλογημένος και χωρίς θανάτους. Αυτά τα ζύμωναν για να φτιάξουν την “κ’λούρα” του γαμπρού. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο φλάμπουρας που κατασκευαζόταν για τον γάμο, ο οποίος μοιάζει πολύ με βυζαντινό λάβαρο. Ο φλάμπουρας ραβόταν από τον “μπράτιμο”, κοντινό πρόσωπο του γαμπρού, μη ορφανό και σηματοδοτούσε την ένωση των δύο ανθρώπων και την αρχή της κοινής τους ζωής. Το ξύλο του ήταν απο αγριοτριανταφυλλιά (“μαλιαροκολιά”) και στο πάνω άκρο του σχηματιζόταν σταυρός, στου οποίου τα τρία άκρα στερέωναν τρία μήλα ως σύμβολο γονιμότητας. Το κύριο μέρος του ήταν η ελληνική σημαία, στολισμένη με φρέντζες, κορδέλες, φούντες και “χαρχαγγέλια”.

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 84 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.