Πέμπτη, 15 Ιουνίου 2017

Γιόχαν Κρίστιαν Φρήντριχ Χαίλντερλιν - «Ο Ελληνολάτρης Ποιητής»

Α’ Μέρος

 

Ο Γιόχαν Κρίστιαν Φρήντριχ Χαίλντερλιν υπήρξε ένας εκ των κορυφαίων Γερμανών λυρικών ποιητών, καθώς και παθιασμένος φιλέλληνας. Με το εξαιρετικής σπουδαιότητας έργο του, το οποίο γεφυρώνει την κλασική με την ρομαντική σχολή στην λογοτεχνία, σφράγισε ανεξίτηλα το ρομαντικό ευρωπαϊκό κίνημα, του οποίου υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους. Αγάπησε την ποίηση της ελληνικότητας, για αυτό άλλωστε και στο έργο του είναι διάχυτη η εκστατική πνευματική του σχέση με την Ελλάδα, η οποία στην ουσία διατρέχει το σύνολο σχεδόν της ποιητικής του αναζήτησης. Θαμπωμένος από τον απαράμιλλο Ελληνικό Πολιτισμό, «χτυπημένος», όπως ο ίδιος έλεγε, από τις τέχνες, την ομορφιά και το φως, αποκλήθηκε «Aπoλλωνoχτυπημένoς».

Γεννήθηκε στο Λάουφεν της Σουαβίας το 1770 και σπούδασε Θεολογία στην Τυβίγγη, στο περίφημο Tübinger Stift, όπου και συνδέθηκε βαθιά, τόσο σε φιλικό, όσο και σε πνευματικό επίπεδο, με τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γερμανικής ρομαντικής σκέψης, τον Χέγκελ και τον Σέλλινγκ, καθώς και με τον Γκαίτε. Εντούτοις, αν και από την μητέρα του προοριζόταν να γίνει πάστορας, εκείνος προτίμησε να ζήσει και να εργαστεί ως οικοδιδάσκαλος, αφιερώνοντας ταυτόχρονα ολόκληρο τον εαυτό του στην συγγραφή.

Ωστόσο, η ανήσυχη και γεμάτη από την αγωνία για την πραγμάτωση του πνεύματος ζωή του, σφραγίστηκε από την τραγική μοίρα της συσκότισης του μυαλού του, αφού έχασε τα λογικά του νωρίς, περνώντας τριάντα έξι ολόκληρα χρόνια σε κατάσταση πνευματικού σκότους. Το έργο που παρήγαγε κατά την φωτεινή περίοδο της ζωής του, συμπίπτει με την πορεία της μεγάλης ποιητικής του ανθοφορίας, μετά το τέλος της οποίας, όμως, ο ποιητής θα συνεχίσει να ζει αποσυρμένος, πλέον οριστικά, από την ενεργό συμμετοχή στον κόσμο της κρατούσης λογικής.

Στην ηλικία των τριάντα τριών ετών είναι πλέον παράφρων. Ωστόσο, οι φίλοι του διηγούνται ότι όταν ο Χαίλντερλιν πληροφορήθηκε για την επανάσταση των Ελλήνων εναντίον των Τούρκων απέκτησε αίφνης, από την μεγάλη του συγκίνηση, την πνευματική του διαύγεια, σε σημείο ώστε να πιστεύουν ότι είχε ανακτήσει την υγεία του οριστικά. Αυτό, όμως, δυστυχώς δεν θα συμβεί ποτέ, μέχρι την 7η Ιουνίου του 1843, όπου ο μεγάλος ελληνολάτρης ποιητής θα αποδημήσει ήρεμα, σε ηλικία εβδομήντα ετών, έχοντας βιώσει μεγάλα γεγονότα της εποχής του, όπως ήταν η Γαλλική και η Ελληνική Επανάσταση, και γνωρίσει μεγάλες πνευματικές προσωπικότητες.

Ο Χαίλντερλιν, ο ιδεαλιστής, ο παράξενος και αινιγματικός ποιητής των προφητικών στίχων, θεωρείται ερμητικός και δυσνόητος ακόμα και στην ίδια του την γλώσσα. Το ποιητικό του μεγαλείο, όμως, κέντρισε το ενδιαφέρον πλήθους ποιητών, μεταφραστών και μελετητών, για το πώς θα μπορούσαν να αποδοθούν οι στίχοι του στην ελληνική γλώσσα. Στο σημείο αυτό, δε, ο μεταφραστής του έργου του «Άρτος και Οίνος: Μια ελεγεία, τρία σχεδιάσματα» ανέφερε, πολύ χαρακτηριστικά, κάποτε ότι: «Το μόνο που μας απομένει είναι να προσπαθήσουμε να τον μεταφράσουμε ξανά και ξανά, ελπίζοντας ότι η πολλαπλότητα θα λειτουργήσει ως λίπασμα, από όπου κάποτε θα ξεπροβάλλουν ‘’λέξεις σαν λουλούδια’’».

Από την αγαπημένη του Σουζέττε, που την ονομάζει «Διοτίμα», όπως ακριβώς η Ιέρεια στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνα, εμπνέεται θαυμάσιους περιπαθείς στίχους, ενώ από την Ελληνική Επανάσταση του 1770, γνωστή στην Ιστορία ως «Ορλωφικά», δημιουργεί το λαμπρό λυρικό πεζογράφημα «Υπερίων», διαθέτοντας το ήμισυ των κερδών του προς υποστήριξη του απελευθερωτικού αγώνα της Ελλάδας, την οποία βλέπει «ως μια χώρα πρωτόγονη, βορά του θεϊκού και του κόσμου των νεκρών, υποκείμενη στη διονυσιακή διάχυση και στην απολλώνια κεραυνοπληξία, ενθουσιώσα και ζοφερή, σκοτεινή επειδή είναι εξαιρετικά εκθαμβωτική και ηλιακή».

Ακόμη, στο Χόμπουργκ, όπου εγκαθίσταται μετά την Φρανκφούρτη, συγγράφει την τραγωδία «Ο θάνατος του Εμπεδοκλή», η οποία αν και παρέμεινε ημιτελής, δεν παύει να αποτελεί ένα από τα κορυφαία δημιουργήματα της γερμανικής δραματικής ποίησης. Έπειτα, μετά την αποτυχία του να καταλάβει την έδρα της αρχαίας ελληνικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Ιένας, ο πράος ποιητής γίνεται αγνώριστος, καθώς διασχίζει την Γαλλία πεζοπορώντας, για να φτάσει στην μητρική του εστία σε τρισάθλια κατάσταση. Στους φίλους, δε, που τον επισκέπτονται, απαντά: «Με χτύπησε ο Απόλλων». Εντούτοις, η χαριστική βολή έρχεται με την είδηση του θανάτου της Διοτίμας, που θα προκαλέσει τα πρώτα σημάδια κλονισμού της διανοητικής του ισορροπίας.

Όσον αφορά στην προσωπικότητα, και πολύ περισσότερο στην ποιητική φυσιογνωμία του Φρήντριχ Χαίλντερλιν, εξέχουσα παραμένει η διάλεξη του Μάρτιν Χάιντεγκερ, υπό τον τίτλο «Ο Χαίλντερλιν και η ουσία της ποίησης», που δόθηκε στη Ρώμη στις 2 Απριλίου του 1936. Πρόκειται για το πρώτο κείμενο του Γερμανού φιλοσόφου, που αφορά το έργο του μεγάλου ποιητή. Ουσιαστικά, πρόθεση του Χάιντεγκερ σε αυτή την πρώτη επαφή με τον ποιητή δεν ήταν η φιλολογική ανάγνωση και ανάλυση συγκεκριμένων ποιημάτων του, αλλά ο καθορισμός της ίδιας της ουσίας της ποίησης. Στο ερώτημα, λοιπόν, «γιατί ο Χαίλντερλιν και όχι κάποιος άλλος;», ο Χάιντεγκερ απαντά: «Ο Χαίλντερλιν δεν επελέγη επειδή το έργο του πραγματώνει, σαν ένα ανάμεσα σε άλλα, την γενική ουσία της ποίησης, παρά μόνο γιατί η ποίηση του Χαίλντερλιν εκπορεύεται από την ποιητική επιταγή να υμνήσει την ίδια την ουσία της ποίησης. Ο Χαίλντερλιν είναι για μας με μια χαρακτηριστική σημασία ο ποιητής του ποιητή».

Συνεπώς, το εγχείρημα αυτό του Γερμανού φιλοσόφου αποσκοπεί στο να καταστήσει φανερή στον άνθρωπο την αναγκαιότητα μεταλλαγής της σχέσης του με την Ποίηση και την Τέχνη, προσδίδοντας ταυτόχρονα στην τέχνη την πρωταρχική της αίγλη, να είναι δηλαδή ένας τόπος καθίδρυσης και διαφύλαξης της Αλήθειας. Επίσης, για να αποδείξει ο Χάιντεγκερ τον παραπάνω ισχυρισμό του, απομονώνει και αναλύει πέντε «οδηγητικές ρήσεις» του μεγάλου ελληνολάτρη και ρομαντικού ποιητή, οι οποίες φαίνεται να συγκροτούν την προσωπική του πεποίθηση τόσο για την ποίηση, όσο και για την ζωή, που η καθορισμένη τους τάξη και εσωτερική συνοχή μπορούν να αποκαλύψουν την ουσία της ποίησης: «το ποιείν είναι το αθωότατο των επιτηδευμάτων», «γι' αυτό είναι το επικινδυνότατο των αγαθών, η γλώσσα δοσμένη στον άνθρωπο, για να μαρτυρεί αυτό που είναι...», «πολλά έχει γνωρίσει ο άνθρωπος. Από τους ουρανίους πολλούς ονομάτισε, αφότου μια συνομιλία είμαστε και να ακούσουμε μπορούμε ο ένας τον άλλο», «αυτό που μένει όμως, το στεριώνουν οι ποιητές», «όλο μόχθους κι όμως ποιητικά κατοικεί ο άνθρωπος πάνω στη γης ετούτη». 

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 108 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.