Παρασκευή, 19 Μαΐου 2017

Παραδοσιακά Μονοπάτια [#23]

Φωτογραφία: Το ιστορικό Γεφύρι της Πλάκας, πέτρινο τοξωτό γεφύρι του 1866 στον Άραχθο ποταμό που κατέρρευσε το 2015 μετά την εγκληματική αδιαφορία του κράτους.

 

Η χώρα μας διαθέτει εκατοντάδες παραδοσιακά κτίσματα και οικισμούς, πετρόκτιστα δημιουργήματα που στην παλιά Ελλάδα εξυπηρετούσαν κάποια αναγκαιότητα και στη νεότερη θαυμάζονταν και συντηρούνταν για εθνικούς και αισθητικούς λόγους - μέχρι φυσικά την εποχή μας όπου το κράτος δεν επιθυμεί να διαθέσει πόρους για τη συντήρηση σημείων αναφοράς της ελληνικής αρχιτεκτονικής. 

Πολύ γνωστά παραδοσιακά κτίσματα είναι τα πέτρινα γεφύρια που δεσπόζουν σε ολόκληρη την Ελλάδα, διασχίζοντας τα ποτάμια της χώρας μας και συνυπάρχοντας αρμονικά με την πανέμορφη φύση που τα περιβάλλει. Τα παραδοσιακά μας γεφύρια θυμίζουν μια άλλη Ελλάδα, μιας και κάποτε τα διέσχιζαν κοπάδια ζώων, Έλληνες που μετέφεραν τα εμπορεύματά τους από πόλη σε πόλη, ή στρατιώτες στον πόλεμο. Πάντα όμως ο αρχιτέκτονας, ο κτίστης ή “μάστορας” φαίνεται να έχει δείξει την ανάλογη ευλάβεια στον ποταμό πάνω στον οποίο κτίστηκαν, όπως και σεβασμό στον φυσικό πλούτο του τόπου μας. 

Πολύ γνωστό βεβαίως στη λαϊκή παράδοση είναι το θρυλικό Γεφύρι της Άρτας, το οποίο συνοδεύεται από έναν δικό του μύθο, αποτυπωμένο σε δημοτικό τραγούδι. Το γεφύρι αυτό είναι λιθόκτιστο με επτά καμάρες και κατασκευάστηκε τον 17ο αιώνα στον Άραχθο, στην πόλη της Άρτας. Η πρώτη κατασκευή τοποθετείται στα χρόνια της κλασικής Αμβρακίας, επί βασιλέως Πύρρου Α’. Σύμφωνα με μερικές παραδόσεις, κτίσθηκε όταν η Άρτα εγινε πρωτεύουσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Το σημερινό του μήκος φτάνει τα 142 μέτρα και αυτή τη μορφή την απέκτησε κατά τα έτη 1602-1606 μ.Χ.. Ακολουθεί το δημοτικό τραγούδι “του γιοφυριού της Άρτας” που ανήκει στα άσματα του ακριτικού κύκλου:

 Σαράντα πέντε μάστοροι κι εξήντα μαθητάδες

γιοφύρι εθεμέλιωναν στης Άρτας το ποτάμι.

Ολημερίς το χτίζανε, το βράδυ εγκρεμιζόταν.

Μοιριολογούν οι μάστοροι και κλαιν οι μαθητάδες:

"Αλοίμονο στούς κόπους μας, κρίμα στις δούλεψές μας,

ολημερίς να χτίζουμε το βράδυ να γκρεμιέται."

Πουλάκι εδιάβη κι έκατσε αντίκρυ στό ποτάμι,

δεν εκελάηδε σαν πουλί, μηδέ σαν χηλιδόνι,

παρά εκελάηδε κι έλεγε ανθρωπινή λαλίτσα:

"Αν δε στοιχειώσετε άνθρωπο, γιοφύρι δε στεριώνει,

και μη στοιχειώσετε ορφανό, μη ξένο, μη διαβάτη,

παρά του πρωτομάστορα την όμορφη γυναίκα,

που έρχεται αργά τ' αποταχύ και πάρωρα το γιόμα."

 

Τ' άκουσ' ο πρωτομάστορας και του θανάτου πέφτει.

Πιάνει, μηνάει της λυγερής με το πουλί τ' αηδόνι:

Αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί, αργά να πάει το γιόμα,

αργά να πάει και να διαβεί της Άρτας το γιοφύρι.

Και το πουλι παράκουσε κι αλλιώς επήγε κι είπε:

"Γοργά ντύσου, γοργά άλλαξε, γοργά να πας το γιόμα,

γοργά να πας και να διαβείς της Άρτας το γιοφύρι."

Να τηνε κι εξαναφανεν από την άσπρην στράτα.

Την είδ' ο πρωτομάστορας, ραγίζεται η καρδιά του.

Από μακριά τους χαιρετά κι από κοντά τους λέει:

"Γειά σας, χαρά σας, μάστοροι και σεις οι μαθητάδες,

μα τι έχει ο πρωτομάστορας και είναι βαργιομισμένος;

"Το δαχτυλίδι το 'πεσε στην πρώτη την καμάρα,

και ποιος να μπει, και ποιος να βγει, το δαχτυλίδι νά 'βρει;"

"Μάστορα, μην πικραίνεσαι κι εγώ να πά σ' το φέρω,

εγώ να μπω, κι εγώ να βγω, το δαχτυλίδι νά 'βρω."

Μηδέ καλά εκατέβηκε, μηδέ στη μέση επήγε,

"Τράβα, καλέ μ' τον άλυσο, τράβα την αλυσίδα

τι όλον τον κόσμο ανάγειρα και τίποτες δεν ήβρα."

 

Ένας πηχάει με το μυστρί κι άλλος με τον ασβέστη,

παίρνει κι ο πρωτομάστορας και ρίχνει μέγα λίθο.

"Αλίμονο στη μοίρα μας, κρίμα στο ριζικό μας!

Τρεις αδελφάδες ήμαστε, κι οι τρεις κακογραμμένες,

η μια 'χτισε το Δούναβη, κι η άλλη τον Αφράτη

κι εγώ η πλιό στερνότερη της Άρτας το γιοφύρι.

Ως τρέμει το καρυόφυλλο, να τρέμει το γιοφύρι,

κι ως πέφτουν τα δεντρόφυλλα, να πέφτουν οι διαβάτες."

 

"Κόρη, το λόγον άλλαξε κι άλλη κατάρα δώσε,

πο 'χεις μονάκριβο αδελφό, μη λάχει και περάσει."

Κι αυτή το λόγον άλλαζε κι άλλη κατάρα δίνει:

"Αν τρέμουν τ' άγρια βουνά, να τρέμει το γιοφύρι,

κι αν πέφτουν τ' άγρια πουλιά, να πέφτουν οι διαβάτες,

τί έχω αδελφό στην ξενιτιά, μη λάχει και περάσει. 

 

Πρόκειται για έναν ανατριχιαστικό θρύλο, του “κτισίματος” της γυναίκας του πρωτομάστορα μέσα στο γεφύρι για να στεριώσει αυτό, στον οποίο έχουν δοθεί από ιστορικούς μελετητές διάφορες ερμηνείες, με επικρατέστερη την εκδοχή ότι η θυσία της συζύγου του πρωτομάστορα ήταν η λαογραφική απόδοση της σύλληψης και θανάτωσης που είχε διαταχθεί από Τούρκο διοικητή στην περιοχή όταν διαπιστώθηκε ότι οι  Έλληνες γκρέμιζαν κάθε νύχτα το νεόκτιστο γεφύρι που ετοιμαζόταν για διέλευση τούρκικων στρατευμάτων, διαδίδοντας παράλληλα στους Οθωμανούς ότι είναι στοιχειωμένο. Μετά την εκτέλεση, οι εμπλεκόμενοι στην ανέγερση της γέφυρας Έλληνες το έκτισαν, υπό τον φόβο της θανάτωσης, συνοδεύοντας όμως την κατασκευή με κατάρες για τους Τούρκους, αναπολώντας μάλιστα τη δόξα της ελληνικής φυλής από Δούναβη μέχρι Ευφράτη επί Μεγάλου Αλεξάνδρου - εξού και η προτελευταία στροφή. 

Άλλα γνωστά γραφικά πέτρινα γεφύρια υπάρχουν στο Ζαγόρι, φτιαγμένα αριστοτεχνικά από μάστορες της εποχής: το Γεφύρι του Μίσσιου του 1748, του Κόκκορου ή Νούτσου του 1750, του Πλακίδα ή Καλογερικό του 1814, του Κοντοδήμου ή Λαζαρίδη του 1753, του Μύλου του 1748, του Πιτσιώνη του 1748, της Κλειδωνίας ή Βοϊδομάτη του 1853, της Τσίπιανης του 1875 και της Βωβούσας του 1748. Βεβαίως στολίζουν και την υπόλοιπη χώρα, όπως: Στη Μακεδονία, το Γεφύρι στο Κέντρο, στον Αλιάκμονα, του 1800, της Πορτίτσας του 1743, του Κριμηνίου του 1802, του Κουσιουμπλή του 18ου αιώνα και άλλα. Στη Θράκη, του Πολύανθου του 17ου αιώνα, του Τσάϊ Ποταμού του 1894 και άλλα. Στη Θεσσαλία το Γεφύρι της Κάτω Κερασιάς στο Πήλιο, του 1886, του Τριζώλου στον Λιασκοβίτικο ποταμό που χτίστηκε τον 13ο αιώνα, του Αλαμάνου του 1858, του Ψύρρα στον ποταμό Ίωνα του 1790, της Ανθούσας στη Λεπενίτσα του 18ου αιώνα και άλλα. Στην Κρήτη, το Γεφύρι της Κριτσάς του 19ου αιώνα, η Αστρακιανή Καμάρα του 19ου αιώνα και άλλα. Στο Ιόνιο, το Γεφύρι του Αίνου του 1830, της Αγίας Βαρβάρας του 1824 και άλλα.

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Παραδοσιακά Μονοπάτια [#22] Εκείνα τα κορίτσια… »

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 40 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.