Παρασκευή, 05 Μαΐου 2017

Παραδοσιακά Μονοπάτια [#21]

Μέσα στον τεράστιο λαογραφικό πλούτο της πατρίδας μας, τον γεμάτο θρύλους, έθιμα και τέχνη, υπάρχει μια ξεχωριστή μεγάλη κατηγορία, αυτή της παραδοσιακής μουσικής. Με απαρχές στον 6ο π.Χ. αιώνα με την πρώτη γνωστή δημιουργία οργανικής μουσικής και  έπειτα στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και στα νεότερα χρόνια του ελληνικού πολιτισμού, από τον 15ο αιώνα κι έπειτα, η παράδοσή μας μας άφησε σημαντική παρακαταθήκη, τα παραδοσιακά μας τραγούδια και μελωδίες, τα οποία παίζονταν και σε πολλές περιοχές συνεχίζουν να παίζονται με παραδοσιακά μουσικά όργανα.

Τα ξεχωριστά αυτά μουσικά όργανα χρησιμοποιούνται για την εκτέλεση των δημοτικών τραγουδιών και διακρίνονται σε τρία είδη, τα έγχορδα τα κρουστά και τα πνευστά. Έγχορδα είναι το βιολί, το λαούτο, οι λύρες - θρακιώτικη, κρητική, ποντιακή -  το σαντούρι , ο ταμπουράς κ.ά.. Κρουστά είναι το νταούλι, το ντέφι κ.ά.. Τέλος, πνευστά είναι η γκάιντα - ή τσαμπούνα σε άλλα μέρη - ο ζουρνάς, η φλογέρα κ.ά..

Το βιολί ακούγεται στη δημοτική παράδοση δεκάδων περιοχών, όπως Μικρά Ασία, Δωδεκάνησα, Επτάνησα, Κυκλάδες, Κρήτη αλλά και Ήπειρο και Μακεδονία. Ο ταμπουράς αποτελεί ονομασία μιας γενικότερης κατηγορίας εγχόρδων με μακρύ χέρι. Θεωρείται “απόγονος” της αρχαιοελληνικής πανδούρας, τρίχορδου οργάνου, όπως και το λαούτο που προέρχεται από το Βυζάντιο. Το λαούτο χρησιμοποιείται στις παραδόσεις των νήσων κυρίως και είναι διαδεδομένο και στην Κρήτη, όπου συνοδεύει την πολύ γνωστή Κρητική λύρα. Η λύρα, η οποία παίζεται με δοξάρι, σαφέστατα είναι ένα πανάρχαιο ελληνικό μουσικό όργανο αλλά και από τα πιο διαδεδομένα ακόμη και σήμερα σε λαϊκές γιορτές χαρμόσυνων γεγονότων, κυρίως στα νησιά της πατρίδας μας. Σύμφωνα με τη Μυθολογία, η πρώτη λύρα ήταν δώρο του Ερμή προς τον Απόλλωνα. Η ποντιακή και η πολίτικη λύρα λέγονται σήμερα και “κεμεντζές”. Λύρα συναντάται και στην παράδοση στην Κάτω Ιταλίας (“Λύρα Καλαβρίας”), και πάλι με αρχαιοελληνικές και βυζαντινές ρίζες. Στα Επτάνησα εκτός από το βιολί κυριαρχεί και το Μαντολίνο, που θεωρείται η τελειοποίηση του οργάνου Μαντόλα του Μεσαίωνα, με τελική μορφή εντός του 17ου αιώνα.

Από τα κρουστά, ιδιαίτερα διαδεδομένο κυρίως στην ηπειρωτική Ελλάδα είναι το νταούλι, το οποίο συνοδεύει συνήθως τον ζουρνά και το κλαρίνο στις εκτελέσεις παραδοσιακών ακουσμάτων. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι το νταούλι λόγω του ήχου του, συμμετείχε σε συνδυασμό με άλλα όργανα στη βυζαντινή στρατιωτική μουσική.

Η τσαμπούνα και η γκάιντα είναι ουσιαστικά το ίδιο πνευστό παραδοσιακό όργανο: τσαμπούκα ονομάζεται στα νησιά ενώ γκάιντα στην ηπειρωτική Ελλάδα. Επίσης ανά νησί υπάρχουν κι άλλες παραλλαγές της ονομασίας του, όπως Ασκομαντούρα στην Κρήτη, Σαμπούνα στην Άνδρο και Τσαμπουνοφυλάκα στην Ικαρία. Παραδοσιακά, η τσαμπούνα κατασκευάζεται από τον ίδιο τον οργανοπαίκτη, με πρώτες ύλες το δέρμα κατσίκας, το ξύλο πικροδάφνης και το κερί μέλισσας.Αξίζει να σημειωθεί ότι ίδιο μουσικό όργανο, η γκάιντα, κυριαρχεί στη μουσική παράδοση βόρειων λαών της Ευρώπης, ειδικά σε Σκωτία και Ιρλανδία. Στη Βόρεια Ελλάδα παίζεται το παραδοσιακό καβάλι, που είναι είδος μεγάλης ξύλινης φλογέρας χωρίς ράμφος. Η φλογέρα είναι κι αυτή πολύ συνηθισμένη στην ελληνική παράδοση, με ζωηρές λαογραφικές αναφορές σε ορεινά χωριά, στενά συνδεδεμένη με τη ποιμενική ζωή των ελληνικών βουνών και με πολύ παλιά καταγωγή και αναφορές στη Μυθολογία του λαού μας (Σύριγξ του Πανός).

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 58 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.