Πέμπτη, 27 Απριλίου 2017

Τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι [#20]

Ε’ Μέρος

Η λατρεία και οι θρησκευτικές συνήθειες των Σπαρτιατών

 

Η λατρεία της θεάς Άρτεμης

 

Μια ακόμη σημαντική εορτή της αρχαίας Σπάρτης ήταν εκείνη που λάμβανε χώρα προς τιμήν της θεάς Αρτέμιδος υπό ποικίλα επίθετα, όπως ακριβώς προκύπτει από τις επιγραφές που βρέθηκαν στο ιερό της «Ορθίας», το «Λιμναίον Ιερόν» όπως ονομαζόταν, επειδή βρισκόταν στην περιοχή των λιμνών, όπου παλαιότερα λίμναζαν τα ύδατα δυτικά της κοίτης του Ευρώτα, στην είσοδο της Σπάρτης.

Όπως προκύπτει από ιστορικές πηγές το ξόανο της θεάς δεν ονομαζόταν μόνο «Ορθία», αλλά και «Λυγοδέσμα», λόγω του ότι είχε βρεθεί μέσα σε ένα θάμνο λυγαριάς, η οποία είχε τυλίξει το άγαλμα φέρνοντας το σε όρθια στάση. Για την θεά «Ορθία» υπήρχε η πεποίθηση ότι «ορθοί τους γεννωμένους», δηλαδή παραστέκει στο μεγάλωμα των παιδιών και σηκώνει εκείνους που πέφτουν.

Σύμφωνα με την παράδοση η «Ορθία» φαίνεται να ήταν αρχικά μια ανεξάρτητη τοπική θεά, που αργότερα συνδέθηκε με την ολύμπια Άρτεμη. Είναι η «πότνια θηρών», n θεά των ζώων και της άγριας φύσης, η κουροτρόφος θεά που προστατεύει την γέννηση και την ανάπτυξη, καθώς και η θεά της βλάστησης και της γονιμότητας.

Όπως συνέβαινε με όλες τις αρχαίες ελληνικές πόλεις, έτσι και η Σπάρτη είχε πολλές εορτές, μερικές εξ αυτών δε  με κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Η εορτή της Ορθίας Αρτέμιδος, λοιπόν, κατείχε ιδιαίτερη θέση ανάμεσα τους, λόγω της διαμαστίγωσης των εφήβων Σπαρτιατών ενώπιον του βωμού της θεάς.

Το ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος υπήρξε το κέντρο της αγωγής των παιδιών από επτά έως δεκατριών ετών, ενώ οι σχετικές εορτές περιελάμβαναν τρία κύρια αγωνίσματα, για τα οποία το έπαθλο ήταν ένα σιδερένιο δρεπάνι, που μετέπειτα αφιερωνόταν στη θεά. Το δρεπάνι αυτό είχε μια λίθινη στήλη που ανέγραφε το όνομα του νικητή και το αγώνισμα.

Τα αγωνίσματα περιελάμβαναν ένα είδος παιδικού κυνηγητού που λεγόταν «καθηρατόριον», καθώς και διαγωνισμούς τραγουδιού, τα λεγόμενα «κελοία» και «μώα». Πιο συγκεκριμένα, τα «κελοία» ήταν μουσικοί αγώνες ή είδος απαγγελίας,που συμμετείχαν όλοι οι νεαροί Λακεδαιμόνιοι από το δέκατο έτος της ηλικίας τους έως την πλήρη ενηλικίωση τους, και αποτελούσαν τμήμα της επίσημης πολιτειακής αγωγής. Ο λόγος που οι αγώνες αυτοί λέγονταν κάποιες φορές και «μώα» ήταν επειδή συχνά τελούνταν προς τιμήν των Μουσών και του Θεού Απόλλωνα. 

Ωστόσο, για τα μεγαλύτερα παιδιά πραγματοποιείτο πλησίον του βωμού η «διαμαστίγωση»,δηλαδή ο αγώνας καρτερίας και αντοχής στο μαστίγωμα. Όσοι υπέμεναν το μαστίγωμα, κατά την διάρκεια του οποίου το αίμα έρρεε στο βωμό, ανακηρύσσονταν «βωμονίκαι».Στο σημείο αυτό λέγεται ότι οι νέοι το άντεχαν χαρούμενοι και ζωηροί, συναγωνιζόμενοι μεταξύ τους για την νίκη, δηλαδή για το ποιος από αυτούς θα αντέξει περισσότερο και με μεγαλύτερη υπομονή την μαστίγωση, αφού ο νικητής αποκτούσε πολύ μεγάλη δόξα. Η διαμαστίγωση γινόταν με την χρήση χυμωδών και ευλύγιστων ραβδιών, καθώς υπήρχε η πεποίθηση ότι η θαυμαστή φυτική δύναμη που κάνει τα δένδρα να βλασταίνουν, μεταβιβάζεται σε αυτόν που μαστιγώνεται, προσφέροντας του ενδυνάμωση.

Ακόμη, πλησίον του ιερού της Ορθίας Αρτέμιδος υπήρχε το ιερό της θεάςΕιλειθυίας, η οποία είχε ταυτιστεί με την θεά Άρτεμη. Κατά την μυθική παράδοση η Ειλειθυία ήταν κόρη του Δία και της Ήρας, και λατρευόταν ως θεά των επιτόκων γυναικών σε πλείστες πόλεις της αρχαίας Ελλάδας. Ως προστάτιδα της λεχούς και του βρέφους, της αποδίδονταν διάφορα επίθετα όπως «φιλόπαις», «λυσίζωνος», «είλογος» και «κουροτρόφος». Η Ειλειθυία προστάτευε τα παιδιά πριν από την γέννηση τους και πριν να περιέλθουν στην αρμοδιότητα της Ορθίας, δηλαδή μέχρι τα έξι τους έτη. Εντούτοις, επειδή το περιεχόμενο της λατρείας των δυο αυτών θεοτήτων ήταν πολύ συγγενές, φαίνεται ότι λατρεύονταν στον ίδιο χώρο.

Διαδεδομένη εορτή στην αρχαία Σπάρτη ήταν και εκείνη που διεξαγόταν προς τιμήν της «Καρυάτιδας Αρτέμιδος» και των Νυμφών, με την ονομασία «Καρυάτεια», η οποία λάμβανε χώρα ετησίως στην πόλη Καρυές.Κεντρική θέση κατείχε ένας λατρευτικός χορός παρθένων, νεαρών «φαινομηρίδων» ιερειών,οι οποίες αρχικά ήταν ντόπιες, αλλά αργότερα στο θρησκευτικό αυτό χορό λάμβαναν μέρος και κορίτσια επίσημων οικογενειών από όλη την Λακωνία.Επισημαίνεται, δε, ότι ο χορός των παρθένων και η σχέση της θεάς προς το δέντρο της καρυδιάς, παρουσιάζουν την Άρτεμη των Καρυών ως θεότητα που ευλογεί την ευφορία των καρπών και των ανθρώπων.    

Επίσης, υπήρχε και μια ακόμη εορτή που σχετιζόταν με το ιερό της «Λιμνάτιδος Αρτέμιδος», όπου φημολογείται πως βρήκε τον θάνατο ο βασιλιάς της Σπάρτης Τήλεκλος. Η Άρτεμις Λιμνάτις λατρευόταν συνήθως σε υγρά και βαλτώδη μέρη ως θεά της ευφορίας και από τους προ των Μεσσηνιακών Πολέμων χρόνους διεξαγόταν ετήσια εορτή, με χορό παρθένων από την Μεσσηνία και την Λακωνία. Το ιερό βρισκόταν στη θέση Βόλυμος, ψηλά στον Ταΰγετο.

Τέλος, όσον αφορά την λατρεία της θεάς Άρτεμης η παράδοση φέρει τα παιδιά της βρεφικής ηλικίας, προτού περιέλθουν στην αρμοδιότητα της Ορθίας Αρτέμιδος, να είναι εμπιστευμένα σε μία τρίτη μορφή κουροτρόφου θεάς, η οποία είναι γνωστή ως «Άρτεμις Κορυθαλία». Με τον όρο «Κορυθάλη» εννοούσαν το κλαδί δάφνης «εστεμμένο», το οποίο και τοποθετούσαν πάνω από την είσοδο της οικείας, στολισμένο με καρπούς για να φέρει την ευλογία της συγκομιδής. Ωστόσο, η «Κορυθάλη» ήταν ευλογία και για τα παιδιά της πρώτης ηλικίας, ενώ υπό την ιδιότητα της θεάς ως προστάτιδας της βλαστήσεως υπήρχε και λατρευτικός χορός γυναικών, ονόματι «Κορυθαλιστριών». Αποτελούσε, κατά κύριο λόγο, εορτή των έφηβων Σπαρτιατών, με προσφορές «γαλαθηνών ορθαγορίσκων», αρτοκλασία «ιπνιτών» άρτων, περιφορά «κορυθάλης» και κρέμασμα μικρών αντιγράφων της πάνω από τις πόρτες των οικιών.   

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 231 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.