Πέμπτη, 05 Φεβρουαρίου 2015

Πνεύμα Αθανάτων [#100]

Ανδοκίδης

Το έργο του αριστοτέχνη ρήτορα, σημαντική πηγή για την πολιτική ζωή της Αθήνας.

 

Ο αρχαίος Έλληνας Ανδοκίδης υπήρξε ρήτορας και πολιτικός, και είχε καταταχτεί από τους αλεξανδρινούς φιλολόγους ανάμεσα στους δέκα αριστοτέχνες του αττικού λόγου. Μια κατάταξη που έγινε δικαίως, καθώς ήταν ο μόνος από τους δέκα ρήτορες που ασχολήθηκε αποκλειστικά με την πολιτική ρητορεία, χωρίς να έχει γράψει ούτε έναν λόγο κατά παραγγελία. Γεννήθηκε λίγο νωρίτερα από το 440 π.Χ. στην πόλη των Αθηνών και συγκεκριμένα στον αττικό δήμο του Κυδαθηναίου, και ήταν γόνος πλούσιας και ευγενούς οικογένειας με βαθιές ρίζες στο παρελθόν, καθώς αρχαίες πηγές μας πληροφορούν ότι η οικογένεια του ήταν ιερατική, κατέχοντας κληρονομικά το αξίωμα των κηρύκων της Ελευσίνιας Δήμητρας, οι οποίοι επέβλεπαν τα μυστήρια. Ο πατέρας του Λεωγόρας, καθώς και όλοι του οι πρόγονοι, δημοκρατικών πεποιθήσεων από παράδοση, διακρίθηκαν για τις υπηρεσίες τους στην πόλη, ενώ τιμήθηκαν άπειρες φορές με σημαντικά αξιώματα και εξέχουσες διοικητικές θέσεις.

Ωστόσο, από την πολύ νεαρή του ηλικία συνδέθηκε με πολιτικούς ομίλους της πόλης, γνωστούς για τα αριστοκρατικά τους φρονήματα, αρνούμενος την δημοκρατική παράδοση της οικογένειας του. Διακρινόμενος από έναν ορμητικό χαρακτήρα, πίστευε πως τα πολιτικά προβλήματα λύνονται μόνο με την ένοπλη σύγκρουση. Άλλωστε, οι ολιγαρχικές του πεποιθήσεις θα μπορούσαν να τον κατατάξουν στην κατηγορία των μετριοπαθών αριστοκρατών, που ενοχλείτο όμως από τις απόψεις των δημοκρατικών. Εντούτοις, κάποια στιγμή ο Ανδοκίδης κατηγορήθηκε για συμμετοχή σε σκάνδαλα, με αποτέλεσμα να εξοριστεί. Ιστορικές πηγές μας πληροφορούν ότι έζησε επί σειρά ετών στην νήσο Κύπρο, όπου απέκτησε περιουσία και συνδέθηκε με ισχυρά πρόσωπα της εντόπιας ολιγαρχίας.

Κορυφαίο γεγονός του βίου του αποτέλεσε η ανάμιξη του τόσο στην υπόθεση του ακρωτηριασμού των «Ερμών», όσο και στην προσβολή των μυστηρίων, εξαιτίας των οποίων κινδύνευσε η ζωή του με θανατική ποινή. Πιο συγκεκριμένα, το 415 π.Χ., παραμονές της Σικελικής Εκστρατείας, ο Ανδοκίδης ενεπλάκη σε σκάνδαλο, κατηγορούμενος ότι είχε ανάμειξη στην βέβηλη πράξη των «Ερμοκοπιδών», δηλαδή της ασεβούς πράξης ακρωτηριασμού των «Ερμαϊκών Στηλών», που βρίσκονταν σαν αφιερώματα, ορόσημα και δρομοδείκτες σε κάθε γωνιά της πόλης, με αποτέλεσμα να φυλακιστεί, μεμφόμενος για την αντιθρησκευτική του ενέργεια. Ωστόσο, δεν θανατώθηκε, αλλά καταδικάστηκε σε ατιμία, καθώς του ασκήθηκε η ποινή της αφαίρεσης των πολιτικών του δικαιωμάτων. Στην συνεχεία αναγκάστηκε να αυτοεξοριστεί στην Μεγαλόνησο, καθώς είχε αποκλειστεί από τα ιερά της πόλης και την αγορά, ενώ δεν του επιτρεπόταν ούτε να αγορεύει στην εκκλησία, ούτε να αναμειγνύεται με τα δημόσια ζητήματα. Στην Κύπρο ασχολήθηκε κυρίως με το εμπόριο που ήταν πολύ προσοδοφόρο, αποκτώντας ταυτόχρονα πλήθος ισχυρών φίλων. Επίσης, ο βασιλιάς της Κύπρου Ευαγόρας του δώρισε ένα απέραντο κτήμα, ενώ ο Αρχέλαος της Μακεδονίας του έδωσε το προνόμιο της υλοτομίας στην Χαλκιδική.

Δυο απόπειρες πραγματοποίησε με στόχο την επιστροφή του, μια το 411 π.Χ. και έπειτα ξανά το 407 π.Χ., οι οποίες όμως απέτυχαν, παρόλο που στην δεύτερη εκφώνησε τον λόγο του «Περί της εαυτού καθόδου». Εντούτοις, επανήλθε στην Αθήνα μετά την αμνηστία του Θρασύβουλου το 403 π.Χ., που ακολούθησε την κατάλυση των Τριάκοντα Τυράννων, έχοντας πια ακέραια τα πολιτικά του δικαιώματα. Επιπλέον, ο Ανδοκίδης την περίοδο του Κορινθιακού Πολέμου, δηλαδή κατά το διάστημα μεταξύ του 395 π.Χ – 387 π.Χ., αναμίχθηκε στην πολιτική ζωή της Αθήνας, αναλαμβάνοντας διπλωματική αποστολή στην Σπάρτη, η οποία όμως δεν στέφθηκε επιτυχής, με αποτέλεσμα να αποχωρήσει από την πόλη των Αθηνών οριστικά. Πιο συγκεκριμένα, εκφώνησε στην Εκκλησία του Δήμου τον «Περί της προς Λακεδαιμονίους ειρήνης» λόγο του, προσπαθώντας να πείσει τους συμπολίτες του να δεχτούν την ειρήνη που είχε διαπραγματευτεί. Οι Αθηναίοι, όμως, δεν ενέκριναν το έργο των απεσταλμένων και μάλιστα τους καταλόγισαν ευθύνη, καθώς με πρόταση του φιλοπόλεμου ρήτορα Καλλίστρατου οι πρέσβεις αυτοί καταδικάστηκαν σε εξορία με «γραφή παρανόμων». Ο Ανδοκίδης πήρε για ακόμη μια φορά τον δρόμο που οδηγούσε μακριά από την αγαπημένη του πόλη, χωρίς αυτή την φορά να φταίει καθόλου. Σύμφωνα με μία επιτύμβια στήλη, φαίνεται πως ο Ανδοκίδης ετάφη στην Αθήνα, πιθανότατα στο νεκροταφείο του Κεραμεικού. Εντούτοις, παραμένει άγνωστο αν επέστρεψε ξανά από την εξορία ζωντανός, ή αν κάποιος από τους συγγενείς του έφερε από την «ξένην» την στάχτη του, για να αναπαυθεί στη γη που τόσο αγάπησε.

Όσον αφορά στο ρητορικό του έργο, η χειρόγραφη παράδοση κατάφερε να διασώσει τρεις από τους λόγους του, οι οποίοι θεωρούνται υποδείγματα του αττικού ρητορικού λόγου, ενώ διαμέσου αυτών διαγράφεται έντονη η σκιαγραφία του εξυπνότατου και ικανότατου ρήτορα. Οι δύο από τους λόγους του που σώζονται, δηλαδή ο «Περί των μυστηρίων» και ο «Περί της εαυτού καθόδου», δίνουν στον αναγνώστη μία ζωντανή εικόνα της προσπάθειας του ρήτορα να δικαιολογήσει την καταγγελία των ολιγαρχικών «Ερμοκοπιδών», που τον στιγμάτισε πολιτικά με «ατιμία», ώστε να αποκατασταθεί στην εκτίμηση των συμπολιτών του. Ο τρίτος, δε, ο «Περί της προς Λακεδαιμονίους ειρήνης», είναι ένας απολογισμός της ειρηνόφιλης πολιτικής του και μια ταυτόχρονη προσπάθεια για την επικράτηση της. Ωστόσο, στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι στον

Ανδοκίδη αποδίδεται και ένας τέταρτος λόγος, που επιγράφεται «Κατά Αλκιβιάδου», ο οποίος αποτελεί κατηγορητήριο εναντίον του Aλκιβιάδη, αν και πιθανολογείται ότι δεν είναι γνήσιος.

Οι λόγοι του χαρακτηρίζονται από τον ιδιαίτερο προσωπικό του τόνο, καθώς και από την απλότητα του ύφους και την πειστικότητα του, ενώ οι ρητορικοί εντυπωσιασμοί εκλείπουν. Με χαρακτήρα αφηγηματικό, παρουσιάζουν ταυτόχρονα και ενδιαφέρον ιστορικό, εξαιτίας της αναφοράς τους στην υπόθεση του ακρωτηριασμού των «Eρμών», συνδεόμενοι έτσι με την ιστοριογραφία του Θουκυδίδη. Αποτελούν, πράγματι, μια σημαντική πηγή για την πολιτική ζωή της Αθήνας την εποχή εκείνη, ωστόσο απουσιάζει η καλλιτεχνική δεινότητα και το δεξιοτεχνικό ύφος άλλων γνωστών σύγχρονων του ρητόρων. Οι λόγοι του Ανδοκίδη εκδόθηκαν για πρώτη φορά το 1513 στην Βενετία από τον Άλδο Μανούτιο, με αποτέλεσμα να γίνουν ευρέως γνωστοί.

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Πνεύμα Αθανάτων [#98]

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 41 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.