Πέμπτη, 31 Οκτωβρίου 2013

Πνεύμα Αθανάτων [#34]

Σωκράτης: Ο σοφός που κατέβασε την φιλοσοφία από τα άστρα στη γη.
 
Ο Σωκράτης θεωρείται ένας εκ των σοφότερων ανδρών της αρχαιότητας. Γεννήθηκε στην Αθήνα περί το 470 π.Χ. και ήταν γιος του γλύπτη Σωφρονίσκου και της μαίας Φαιναρέτης, από το δήμο Αλωπεκής. Παντρεύτηκε την Ξανθίππη και απέκτησε μαζί της τρία παιδιά. Αρχικά αποπειράθηκε να ακολουθήσει το επάγγελμα του πατέρα του, ενώ οι «Τρεις Χάριτες», άγαλμα που σωζόταν επί Παυσανία, αποτελεί δικό του έργο. Ωστόσο, γρήγορα εγκατέλειψε την τέχνη της γλυπτικής με σκοπό να αφοσιωθεί στην φιλοσοφία, στην οποία και αφιέρωσε όλη του τη ζωή. Η διδασκαλία του δεν πραγματοποιούνταν σε κάποια σχολή, αλλά σε κάθε σημείο της πόλεως, με ανθρώπους κάθε τάξεως, και με κύριο στόχο του τα ηθικά, θρησκευτικά, κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα. Η διαλεκτική του ικανότητα, η λεπτότητα και η πνευματική του πρωτοτυπία, σε συνδυασμό με τον τέλειο χαρακτήρα του, προσέλκυαν τους νέους αριστοκράτες, ενώ είχε έναν πολυάριθμο κύκλο πιστών φίλων, κυρίως νέων από αριστοκρατικές οικογένειες, από όλο τον Ελλαδικό χώρο. Ορισμένοι από αυτούς έγιναν γνωστοί ως ιδρυτές φιλοσοφικών σχολών διαφόρων κατευθύνσεων, εκ των οποίων γνωστότεροι ήταν ο Πλάτωνας και ο Αντισθένης στην Αθήνα, ο Ευκλείδης στα Μέγαρα, ο Φαίδωνας στην Ηλεία και ο Αρίστιππος στην Κυρήνη. Σε αντίθεση με τους σύγχρονους του σοφιστές, ο Σωκράτης δεν λάμβανε αμοιβή για τη διδασκαλία του.
 
Κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο εκπλήρωσε το καθήκον του προς την πατρίδα, αγωνιζόμενος με μέγιστη ανδρεία και καρτερία στην Ποτίδαια, όπου και έσωσε τη ζωή του Αλκιβιάδη (432 π.Χ), στο Δήλιο (424 π.Χ.), αλλά και στην Αμφίπολη (422 π.Χ). Ακόμη, διετέλεσε επιστάτης των Πρυτάνεων και αντιτάχθηκε στην παράνομη ψηφοφορία με την οποία ο δήμος των Αθηναίων καταδίκασε σε θάνατο τους εννέα στρατηγούς, οι οποίοι αφότου νίκησαν στην ναυμαχία των Αργινουσών, αναγκάσθηκαν από την τρικυμία να αφήσουν άταφους τους πεσόντες. Με τον ίδιο τρόπο δεν υπάκουσε και στους τριάκοντα τυράννους, που τον διέταξαν να πάει με τέσσερις άνδρες ακόμη να φέρει τον αθώο Σαλαμίνιο Λέοντα στην Αθήνα, με σκοπό να θανατωθεί. Ο Σωκράτης καταπολεμούσε τις ολέθριες θεωρίες των διαφόρων σοφιστών και κατέκρινε το καθεστώς του δημοκρατικού πολιτεύματος, αποκαλώντας βλακώδη τον τρόπο της εκλογής των αρχόντων με κυάμους, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο πολλούς εχθρούς. Έτσι, βίωσε την κρατική περιφρόνηση και έπεσε θύμα της θρησκευτικής, θεοκρατικής, κρατικής εξουσίας. Κατηγορήθηκε για ασέβεια από τον πολιτικό Άνυτο, τον ποιητή Μέλητο και το ρήτορα Λύκωνα, ενώ σύμφωνα με το κατηγορητήριο ήταν ένοχος γιατί δεν πίστευε στους θεούς στους οποίους πίστευε η πόλη του, αλλά σε καινά δαιμόνια, σε νέες θεότητες και διέφθειρε τους νέους.  Αν και μπορούσε να αποφύγει την καταδίκη του, εκλιπαρώντας τους δικαστές, παρέμεινε αμετανόητος στις πεποιθήσεις του, με αποτέλεσμα να καταδικαστεί σε θανατική ποινή. Περιμένοντας στην φυλακή μέχρι την εφαρμογή της ποινής του και αρνούμενος την σωτηρία του μέσω απόδρασης, ήπιε κώνειο με αδιάσειστη ηρεμία και θεία έξαρση, φιλοσοφώντας ηρεμότατα ακόμα και κατά την ημέρα του θανάτου του (399 π.Χ.) και εφαρμόζοντας για ακόμη μια φορά την Ηθική φιλοσοφία του στην ζωή του, αλλά και στον θάνατο. 
 
Αν και η εξωτερική του μορφή δεν θύμιζε τίποτα από την ελληνική καλλονή, διακρινόταν για την ψυχική και πνευματική του υπεροχή, την λεπτότητα, την εξυπνάδα , την πρωτοτυπία, το χρηστό του ήθος, την οξυδέρκεια, την εγκράτεια και την αυτάρκεια του, αλλά και για την γαλήνη και την φαιδρότητα της ψυχής του. Ο ίδιος δεν συνέγραψε τίποτε, καθώς όσα γνωρίζουμε για κείνον προέρχονται από συγγράμματα του Ξενοφώντα, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Συγκεκριμένα, ο Ξενοφών δεχόταν τον Σωκράτη ως μεταρρυθμιστή της κοινωνίας, ενώ άλλοι, στηριζόμενοι στον Πλάτωνα, ως ηθικοδιδάσκαλο και άλλοι, βάσει του Αριστοτέλη, ως διαλεκτικό. Όσον αφορά στην διδασκαλία του, στην επιστημονική της μορφή ήταν διαλεκτική, αλλά στην εφαρμογή της πάνω σε συγκεκριμένα ζητήματα γινόταν ηθική.  Μια πιο βαθιά ψυχολογική θεώρηση, παρουσιάζει τον Σωκράτη να θεωρεί τη φιλοσοφική ενασχόληση ως θεία εντολή. Σε αυτό το σημείο μπορεί να χαρακτηριστεί ως «Θεόπνευστος», καθώς αναφέρει το ισχυρό του ένστικτο ως μια ισχυρή παρόρμηση, να του υπαγορεύει ποιες πράξεις και ποιες ενασχολήσεις πρέπει να ακολουθήσει. Συχνά δήλωνε ότι άκουγε μέσα του μία φωνή, που τον εμπόδιζε να πράττει ότι δεν ήταν σωστό, την οποία ονόμαζε «δαιμόνιο». Κατά τον Σωκράτη ο Θεός δεν φιλοσοφεί, γιατί κατέχει τη σοφία, φιλοσοφεί όμως ο άνθρωπος, που η ύπαρξή του είναι πεπερασμένη.
 
Ήταν ο πρώτος που θεώρησε την ψυχή ως την πραγματική ουσία του ανθρώπου και την αρετή ως αυτό που επιτρέπει την πλήρωση της ανθρώπινης φύσης μέσα από την αναζήτηση και βελτίωση της ψυχής. Συνεπώς, ως βάση της φιλοσοφίας του είχε περισσότερο τον άνθρωπο από την φύση, κατεβάζοντας με αυτό τον τρόπο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Κικέρων, τη φιλοσοφία από τον ουρανό και τα άστρα στη γη. Θέλησε να δημιουργήσει ένα στέρεο έδαφος, πάνω στο οποίο θα μπορούσαν αργότερα να θεμελιωθούν οριστικά και αμετάκλητα οι έννοιες του καλού, ης αρετής και της σοφίας. Αναζήτησε την αρχή κάθε ηθικής έννοιας, η οποία δεν επηρεάζεται από ιστορικές ή κοινωνικές συνθήκες, αλλά ούτε και από την δυνατότητα της αντίληψης του κάθε ανθρώπου. Υπό αυτή την έννοια αναζήτησε το απόλυτο και απέρριψε το σχετικό, μελέτησε την ηθική ουσία και απέρριψε τα ηθικά φαινόμενα. Εισήγαγε έννοιες που υποστήριζαν τον άνθρωπο ως οντότητα, όπως το περίφημο «γνώθι σ’ αυτόν», δηλαδή να γνωρίζεις τον εαυτό σου, παρουσιάζοντας με αυτόν τον τρόπο την έννοια της αυτογνωσίας. Μίλησε για την Ηθική, την Αρετή, την Ευδαιμονία, και τον τρόπο εύρεσης της Αλήθειας, που ορίζεται από την εξαίσια μαιευτική του μέθοδο και την Σωκρατική ειρωνεία.
 
 Διδάσκει και απαντά στο «Περί Ψυχής» ερώτημα, όπως διασώζεται κυρίως από τον μαθητή του Ξενοφώντα. Ο Σωκράτης τόνιζε πως η ψυχή του κάθε ανθρώπου απεικονίζεται στα μάτια του. Στα «Απομνημονεύματα», ο Σωκράτης ζητάει από ένα ζωγράφο να του ζωγραφίσει τον χαρακτήρα της ψυχής, το ήθος της, τόσο καλά όσο θα ζωγράφιζε και την εικόνα ενός σώματος. Άποψη του φιλοσόφου ήταν  ότι η ψυχή είναι άυλη, αόρατη, κυριαρχεί, ελέγχει και δίνει ζωή στο σώμα. Η σχέση σώματος-ψυχής δεν είναι αντιθετική, αλλά συμπληρωματική, καθώς το ένα μέρος συμπληρώνει το άλλο, ώστε να επικρατεί η σωφροσύνη του ανθρώπου. Σε αυτό το σημείο ο φιλόσοφος εισαγάγει την έννοια της αυτογνωσίας και του αυτοελέγχου σε συνδυασμό με την ψυχή. Η γνώση του εαυτού μας θα οδηγήσει και στην δυνατότητα ελέγχου του. Η διαδικασία αυτή είναι απαραίτητη, καθώς κατά τον Σωκράτη χωρίς αυτή τη σύλληψη δεν είναι δυνατόν να επιτύχει κανείς στη ζωή, να ευδαιμονίσει, φθάνοντας «εις ψυχής θεραπεία». Επομένως, η αυτογνωσία και ο αυτοέλεγχος εξασφαλίζει την θεραπεία της ψυχής, ενώ  θεμελιώδης πεποίθηση του ήταν να διατηρεί ο άνθρωπος την ισορροπία μεταξύ σώματος και ψυχής.
 
Ο Σωκράτης απέδιδε τις ιδιότητες της μνήμης, της αίσθησης και της νόησης ως ιδιότητες που ο άνθρωπος κατέχει μέσω της ψυχής του. Θεωρούσε ότι ο θεός έδωσε στον άνθρωπο την ψυχή για να αναγνωρίζει την ύπαρξη των θεών, για να προστατέψει τον εαυτό του από την βουλιμία, τη δίψα, τη ζέστη, το κρύο, την ασθένεια και την αδυναμία, για να ασκήσει τον εαυτό του στη γνώση και για να θυμάται τι είδε, τι άκουσε και τι έμαθε. Ο άνθρωπος στην καθημερινή του ζωή συναντά εμπόδια, τα οποία του στερούν την μετάδοση της γνώσης και τη  θεραπεία της ψυχής του, ενώ σχετικά με αυτά ανάφερε παραδειγματικά την αδράνεια και την νωθρότητα, τον άκρατο ηδονισμό,  αναφερόμενος στον άνθρωπο που χάνει τον έλεγχο και την ισορροπία μεταξύ του σώματος και της ψυχής, χάνοντας κατά συνέπεια και την ιδιότητα της σωφροσύνης. 
Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Πνεύμα Αθανάτων [#35] Πνεύμα Αθανάτων [#33] »

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 55 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.