Πέμπτη, 31 Οκτωβρίου 2013

Ένα μάθημα από τον Carl Schmitt (β' μέρος) - Του G.Faye και R.Steuckers

Ο Schmitt δεν πιστεύει στην εξαφάνιση του πολιτικού. Κάθε είδος δραστηριότητας μπορεί να αναλάβει μια πολιτική διάσταση. Το πολιτικό είναι μια θεμελιώδης έννοια της συλλογικής ανθρωπολογίας. Ως εκ τούτου, η πολιτική δραστηριότητα μπορεί να περιγραφεί ως στοιχειακή, ουσιαστική, διαρκής μέσα στο χρόνο. Το κράτος, από την άλλη πλευρά, έχει δύναμη μόνο υπό όρους, δηλαδή, αποτελεί μια ενδεχόμενη μορφή κυριαρχίας. Έτσι, το κράτος μπορεί να εξαφανιστεί ή να είναι ουδέτερο από τη στέρηση του πολιτικού, αλλά το πολιτικό – όντας στοιχειακό μέγεθος- δεν εξαφανίζεται ποτέ.


Το κράτος δεν μπορεί να επιβιώσει αν δεν διατηρεί ένα πολιτικό μονοπώλιο, δηλαδή, την αποκλειστική αρμοδιότητα να καθορίζει τις αξίες και τα ιδανικά για τα οποία οι πολίτες θα συμφωνήσουν να δώσουν τη ζωή τους ή να νομιμοποιούνται να σκοτώσουν τους γείτονές τους, εν ολίγοις την εξουσία να κηρύξει τον πόλεμο. Διαφορετικά κάποιοι αντάρτες θα αναλάβουν πολιτική δράση και θα προσπαθήσουν να καθορίσουν μια νέα νομιμότητα. Ο κίνδυνος αυτός απειλεί ιδιαίτερα τα γραφειοκρατικά κράτη των σύγχρονων φιλελεύθερων κοινωνικών δημοκρατιών, στις οποίες ο εμφύλιος πόλεμος αποτρέπεται μόνο από την κατασταλτική επιρροή του καταναλωτικού προτύπου ζωής.

Αυτές οι ιδέες εκφράζονται στην “Έννοια του Πολιτικού”, το πιο θεμελιώδες έργο του Schmitt, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1928, αναθεωρήθηκε το 1932, και διευκρινίστηκε το 1963 από την “Θεωρία του Αντάρτη”. Η πολιτική δραστηριότητα ορίζεται εκεί ως το προϊόν μιας πόλωσης γύρω από μια σχέση εχθρότητας. Ένα από τα βασικά κριτήρια μιας πολιτικής πράξης είναι η ικανότητά της να κινητοποιήσει έναν πληθυσμό με τον καθορισμό του εχθρού του, η οποία μπορεί να εφαρμοστεί σε ένα κόμμα , καθώς και σε ένα κράτος. Το να παραλειφθεί ένας τέτοιος καθορισμός, ιδίως μέσω του ιδεαλισμού, ισούται με την αποκήρυξη του πολιτικού. Έτσι, το έργο ενός σοβαρού κράτους είναι να εμποδίσει τους “αντάρτες” να κατακτήσουν την δύναμη να καθορίζουν εχθρούς μέσα στην κοινότητα, ακόμη και να καθορίζουν σαν εχθρό το ίδιο το κράτος.

Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί η πολιτική να βασίζεται στη διαχείριση των πραγμάτων ή να αποκηρύξει την πολεμική της διάσταση. Όλες οι μορφές κυριαρχίας, όπως και κάθε εξουσία, αναγκάζονται να ορίσουν έναν εχθρό , προκειμένου να πετύχουν τους σχεδιασμούς τους. Εδώ οι ιδέες του Schmitt συμπίπτουν με τα πορίσματα της έρευνας των ηθολόγων πάνω στην έμφυτη ανθρώπινη συμπεριφορά, ιδιαίτερα αυτά του Konrad Lorenz.

Λόγω της «κλασικής» και μακιαβελικής αντίληψη του πολιτικού, ο Schmitt υπέστη διώξεις και τις απειλές από το ναζιστικό καθεστώς, για τους οποίους η έννοια του πολιτικού επικεντρωνόταν αντιθέτως, στον καθορισμό του "Λαικού-συντρόφου" (Volksgenosse).

Ο Σμιτ-ιανός ορισμός του πολιτικού μας επιτρέπει να κατανοήσουμε ότι η σύγχρονη πολιτική συζήτηση είναι αποπολιτικοποιημένη και συνδέεται με εκλογικά παρασκήνια. Αυτό που έχει πραγματική πολιτική φόρτιση, είναι η αξία που οδηγεί κάποιον να χάσει την ζωή του. Μπορεί  να είναι η γλώσσα ή ο πολιτισμός του. Ο Schmitt γράφει στο πλαίσιο αυτό, ότι « ένα σύστημα κοινωνικής οργάνωσης που κατευθύνεται μόνο προς την πρόοδο του πολιτισμού» δεν έχει «ένα πρόγραμμα , ένα ιδανικό, ένα πρότυπο ή μια οριστικότητα που μπορεί να παρέχει το δικαίωμα στο άτομο να στερήσει τη φυσική ζωή των άλλων." Η φιλελεύθερη κοινωνία, που εγκαθιδρύθηκε για να επιτυγχάνεται η μαζική κατανάλωση, δεν μπορεί να απαιτήσει από τα μέλη της να σκοτώσουν ή να σκοτωθούν για την διαιώνιση της και την προστασία της. Στηρίζεται σε μια απολιτική μορφή κυριαρχίας : «Είναι ακριβώς όταν παραμένει απολιτική», γράφει ο Schmitt «που η κυριαρχία των ανδρών που στηρίζεται σε οικονομική βάση, αποφεύγοντας κάθε πολιτική εμφάνιση και ευθύνη, αποδεικνύεται ότι είναι μια φοβερή απάτη."

Ο φιλελεύθερος οικονομισμός και «πλουραλισμός» συγκαλύπτουν την αμέλεια του κράτους , την κυριαρχία των εμπορικών καστών  και την καταστροφή των εθνών που στηρίζονται σε έναν πολιτισμό και στην ιστορία. Μαζί με τον Sorel, ο Schmitt απευθύνει μια έκκληση για μια μορφή εξουσίας που δεν αποποιείται ποτέ την πλήρη άσκηση της, που εμφανίζει την πολιτική της αυθεντία του με τα συνήθη μέσα που ανήκουν σε αυτήν : ισχύς, πίεση και σε εξαιρετικές περιπτώσεις, τη βία. Αγνοώντας τις αρχές αυτές, η Δημοκρατία της Βαϊμάρης επέτρεψε την άνοδο του Χίτλερ! Ο τεχνο-οικονομικός ολοκληρωτισμός του σύγχρονου καπιταλισμού στηρίζεται επίσης στην ιδεολογική απόρριψη της ιδέας της κρατικής εξουσίας. Αυτός ο ολοκληρωτισμός είναι αδύνατο να αποφευχθεί, διότι διακήρυξε ότι είναι ανθρωπιστικός και βασίζεται επίσης στην διπλή ιδέα του κοινωνικού πλουραλισμού και ατομικισμού, η οποία έριξε τα έθνη βορά στο έλεος της τεχνοκρατικής κυριαρχίας .

Η Σμιτ-ιανή κριτική της εσωτερικής πολυφωνίας , όπως εισήχθη από τον Montesquieu, τον Locke, τον Laski, τον Cole, και ολόκληρη την αγγλοσαξονική φιλελεύθερη σχολή, στοχεύει στην υπεράσπιση της πολιτικής ενότητας των εθνών, που είναι ο μόνος εγγυητής της πολιτικής προστασίας και των ελευθεριών. Η εσωτερική πολυφωνία οδηγεί σε λανθάνοντα ή ανοιχτό εμφύλιο πόλεμο, στον έντονο ανταγωνισμό των οικονομικών ομάδων συμφερόντων και φατριών και τελικώς, στην επαναφορά μέσα στην κοινωνία της διάκρισης φίλου – εχθρού, που τα ευρωπαϊκά κράτη από την εποχή του Bodin και του Hobbes είχαν μετατοπίσει στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής .

Ένα τέτοιο σύστημα επικαλείται φυσικά την ιδέα της “Ανθρωπότητας” για να απαλλαγούμε από τις πολιτικές ενότητες. "Η ανθρωπότητα δεν είναι μια πολιτική έννοια”, γράφει ο Schmitt  ο οποίος προσθέτει :

“Η ιδέα της ανθρωπότητας σε δόγματα που βασίζονται σε φιλελεύθερα και ατομικιστικά δόγματα  του “φυσικού δικαίου” είναι μια εξιδανικευμένη κοινωνική κατασκευή οικουμενικού χαρακτήρα, που περιλαμβάνει όλους τους ανθρώπους στη γη...το οποίο δεν θα πραγματοποιηθεί ποτέ μέχρι να  καταργηθεί ακόμα και η παραμικρή υπόνοια να υπάρξει βίαιος αγώνας, καθιστώντας οποιαδήποτε διάκριση φίλων και εχθρών αδύνατη. Αυτή η καθολική κοινωνία δεν θα γνωρίζει πλέον έθνη... Η έννοια της ανθρωπότητας είναι ένα ιδεολογικό εργαλείο ιδιαίτερα χρήσιμο για την ιμπεριαλιστική επέκταση, και στην ηθική και ανθρώπινη μορφή της, είναι πιο συγκεκριμένα ένα όχημα οικονομικού ιμπεριαλισμού... Μια τέτοια μεγαλειώδης ονομασία συνεπάγεται ορισμένες συνέπειες για αυτόν που την ασκεί. Πράγματι, για να μιλήσεί κανείς στο όνομα της Ανθρωπότητας, για να την επικαλεστεί, για να τη μονοπωλήσει, εμφανίζει ένα συγκλονιστικό πρόσχημα : να μπορεί πρακτικά να αρνηθεί την ανθρώπινη διάσταση του εχθρού, να τον κηρύξει εκτός νόμου και εκτός  Ανθρωπότητας, και έτσι τελικά να ωθήσει τον πόλεμο στο άκρα της απανθρωπιάς.”

Το να ορίζει κάποιος τη πολιτική γύρω από την κατηγορία του εχθρού, να απαρνείται κανείς την ανθρωπιστική ισονομία, δεν οδηγεί αναγκαστικά  κάποιον στην περιφρόνηση για τον άνθρωπο ή το ρατσισμό. Μάλλον το αντίθετο. Να αναγνωρίζει κάποιος την πολεμική διάσταση των ανθρώπινων σχέσεων και του ανθρώπου ως "ενός δυναμικού και επικίνδυνου όντος" εγγυάται το σεβασμό του προς κάθε αντίπαλο που καθορίζεται σαν “ο Άλλος” του οποίου ο σκοπός δεν είναι λιγότερο “νόμιμος” από τον δικό του.

Αυτή η ιδέα επαναλαμβάνεται συχνά στη σκέψη του Schmitt: Οι σύγχρονες ιδεολογίες που ισχυρίζονται πως κατέχουν την οικουμενική αλήθεια και κατά συνέπεια, καθορίζουν τον εχθρό με απόλυτο τρόπο, ως «φορέα απόλυτης απαξίας”, μπορούν κάλλιστα να οδηγήσουν σε γενοκτονία. Είναι άλλωστε, όλες εμπνευσμένες από τον μονοθεϊσμό. Ο Schmitt υποστηρίζει εύλογα ότι η συμβατική ευρωπαϊκή αντίληψη, που επικύρωσε την ύπαρξη του εχθρού και παραδέχθηκε τη νομιμότητα του πολέμου, όχι για την υπεράσπιση μιας "δίκαιης" αιτίας, αλλά ως αιώνια σταθερά που  επιβάλλεται από τις ανθρώπινες σχέσεις, προκάλεσε πολύ λιγότερους πόλεμους και χαρακτηριζόταν από σεβασμό για τον εχθρό που θεωρείται πλέον σαν αντίπαλος (σαν hostis και όχι inimicus σύμφωνα με την λατινική ορολογία).

 

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 41 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.